16 czerwca 2026. Gabinet Ministrów Ukrainy zatwierdził projekt nowego Kodeksu Celnego Ukrainy, który ma dostosować krajowe przepisy celne do regulacji obowiązujących w Unii Europejskiej. Dla przedsiębiorców nowy kodeks oznacza szeroko zakrojoną zmianę zasad handlu zagranicznego – od składania deklaracji i procedur kontrolnych po ustalanie wartości celnej towarów oraz funkcjonowanie wolnych stref celnych.
Projekt został opracowany zgodnie z logiką europejskiego prawa celnego i w praktyce adaptuje do warunków ukraińskich kluczowe rozwiązania zawarte w Unijnym Kodeksie Celnym. Zakłada on pełne przejście na europejską terminologię, procedury oraz podejście do administrowania operacjami celnymi.
Jedną z najważniejszych zmian będzie umocowanie podejścia opartego na analizie ryzyka. O ile dotychczas znaczna część uwagi organów celnych koncentrowała się na kontroli poszczególnych przesyłek podczas przekraczania granicy, o tyle nowy system kładzie nacisk na analizę ryzyka, automatyzację procesów oraz późniejsze audyty działalności przedsiębiorstw. Takie rozwiązanie od lat funkcjonuje w państwach Unii Europejskiej. Zakłada ono, że służby celne koncentrują się przede wszystkim na operacjach obarczonych podwyższonym ryzykiem, podczas gdy rzetelni przedsiębiorcy mogą przechodzić procedury szybciej i sprawniej.
Kolejną istotną nowością będzie ujednolicenie deklaracji celnych. Ukraina planuje przejście na formularze dokumentów stosowane w Unii Europejskiej. Ma to uprościć odprawę towarów dla firm działających na rynkach zagranicznych, a także ułatwić integrację ukraińskich procedur z ogólnoeuropejskimi systemami wymiany informacji.
Osobny blok zmian dotyczy wartości celnej towarów – kwestii, która od lat pozostaje jednym z najbardziej konfliktowych obszarów w relacjach pomiędzy biznesem a administracją celną. To właśnie korekty wartości celnej były przez wiele lat przyczyną licznych skarg i sporów sądowych. Nowy kodeks przewiduje bardziej rygorystyczne przestrzeganie zasady ustalania wartości na podstawie rzeczywistej ceny transakcyjnej. Eksperci różnie oceniają jednak proponowane rozwiązania. Część środowiska biznesowego uważa, że mogą one ograniczyć możliwość podejmowania subiektywnych decyzji przez organy celne, podczas gdy inni specjaliści ostrzegają, że niektóre przepisy nadal pozostawią pole do szerokiej interpretacji przez instytucje kontrolne.
Znaczące zmiany przewidziano również w zakresie wolnych stref celnych. Dokument rozszerza możliwości magazynowania, przetwarzania i produkcji towarów pod dozorem celnym, a także wprowadza bardziej elastyczne zasady funkcjonowania takich obszarów. Oczekuje się, że stworzy to dodatkowe możliwości rozwoju centrów logistycznych i zakładów produkcyjnych nastawionych na rynki zagraniczne.
Najbardziej dyskusyjnym elementem reformy okazał się zapis przewidujący przyznanie organom celnym uprawnień o charakterze śledczym i egzekucyjnym. Zwolennicy tego rozwiązania podkreślają, że podobne praktyki funkcjonują w wielu państwach Unii Europejskiej i pozwalają skuteczniej zwalczać przemyt oraz naruszenia przepisów celnych.
Krytycy ostrzegają natomiast przed rozszerzaniem kompetencji organów siłowych państwa oraz możliwym dublowaniem zadań wykonywanych przez inne służby. Wdrożenie tych przepisów będzie wymagało dodatkowych zmian w obowiązującym ustawodawstwie.
Osobnym kierunkiem reformy ma być integracja ukraińskiej administracji celnej z systemami elektronicznymi Unii Europejskiej. W perspektywie ma to umożliwić stosowanie wspólnych formatów danych, elektronicznych procedur oraz mechanizmów wymiany informacji pomiędzy Ukrainą a państwami członkowskimi UE. Właśnie kompatybilność cyfrowa jest postrzegana jako jeden z warunków przyszłego przystąpienia Ukrainy do wspólnego obszaru celnego Unii Europejskiej.
Po zatwierdzeniu przez rząd dokument trafi pod obrady Rady Najwyższej Ukrainy. W przypadku uchwalenia nowego kodeksu państwo będzie musiało przygotować znaczną liczbę aktów wykonawczych, dostosować systemy informatyczne oraz zapewnić przedsiębiorcom możliwość przejścia na nowe zasady funkcjonowania. W praktyce nowy Kodeks Celny ma stać się fundamentem przebudowy całego systemu regulacji celnych, od którego zależy działalność importerów, eksporterów, firm logistycznych oraz producentów obecnych na rynkach międzynarodowych.
Według szacunków Ministerstwa Finansów większość przepisów nowego Kodeksu Celnego powinna wejść w życie w grudniu 2027 roku.
Wiktoria Czyrwa