12 listopada 2026. Minister polityki rolnej i żywnościowej Taras Wysocki w wywiadzie dla „Forbesa” opowiedział o pogarszającej się sytuacji w ukraińskim sektorze rolnym. Z powodu ograniczeń eksportowych gospodarstwa rolne wyczerpują rezerwy finansowe, a przyszłoroczne wiosenne zasiewy stoją pod znakiem zapytania. Minister wyjaśnił również, w jaki sposób państwo stara się wspierać rolników i co może im pomóc przetrwać kryzys.
Zdaniem ministra sektor rolny wchodzi właśnie w okres „pełnego sztormu” – sytuacja jest najtrudniejsza od początku lat 2000. Problem ma dwa zasadnicze wymiary: niepewność i finanse.
„Gdybyśmy wiedzieli, że w jakiejś perspektywie możliwości eksportowe się odbudują, moglibyśmy planować i przeprowadzać restrukturyzację. Ale takiej perspektywy nie widać. Nikt nie panikuje, lecz nie ma też pewności co do przyszłości. 70 proc. tego, co produkujemy, trafia na eksport, a eksport wynosi obecnie 50 proc. normy.
Oznacza to, że jedna trzecia produkcji pozostaje niesprzedana i nie wiadomo, kiedy to się zmieni. Tymczasem pozostałe problemy nie zniknęły: brakuje pracowników, przedsiębiorstwa są codziennie atakowane przez drony. Nie chodzi tylko o niemożność eksportowania, lecz także o codzienne straty” – powiedział Taras Wysocki.
Minister podkreślił, że sytuacja finansowa jest dziś gorsza niż na początku wojny. Wówczas sektor miał za sobą rok 2021, najbardziej dochodowy w swojej historii, a jego rezerwy finansowe były znacznie większe. W kolejnych latach gospodarstwa nadal prowadziły działalność, wypłacały wynagrodzenia i realizowały inwestycje, ale nie odbudowywały rezerw. To jedna z przyczyn obecnego kryzysu.
Brak pracowników zagraża produkcji
Według ministra jednym z największych zagrożeń jest dalsze ograniczanie możliwości eksportowych, a nawet spadek wielkości eksportu. Przepustowość szlaków logistycznych już teraz jest dwukrotnie mniejsza od potrzeb i może się dalej zmniejszać wskutek ataków na ukraińską kolej, porty, infrastrukturę nad Dunajem i elewatory zbożowe. Drugim zagrożeniem jest niedobór wykwalifikowanych pracowników, który z roku na rok się pogłębia. Trzecim – niszczenie zakładów i infrastruktury produkcyjnej.
Taras Wysocki zaznaczył, że jednym z priorytetów ministerstwa jest rozwiązanie problemów kadrowych, między innymi poprzez dostosowanie zasad zwalniania kluczowych pracowników z mobilizacji.
„Podstawowa zasada jest następująca: przedsiębiorstwo uznane za krytycznie ważne może uzyskać odroczenie mobilizacji dla maksymalnie 50 proc. pracowników podlegających obowiązkowi służby wojskowej. Chcemy zaproponować bardziej elastyczny system, który uwzględniałby nie tylko liczbę zatrudnionych, lecz także znaczenie ich pracy dla funkcjonowania przedsiębiorstwa. Jeżeli firma wykaże, że do zapewnienia ciągłości działalności potrzebuje odroczenia mobilizacji dla 56 proc. pracowników, powinna istnieć możliwość rozpatrzenia właśnie takiego wskaźnika. Gdzie indziej wystarczy 44 procent. Najważniejsze jest zatrzymanie specjalistów, bez których produkcja po prostu stanie” – wyjaśnił minister.
Priorytety dla poszczególnych branż
20 października rząd podjął decyzję o przyznaniu pierwszeństwa kolejowym przewozom olejów roślinnych na eksport, a także ich priorytetowej odprawie w portach i na przejściach granicznych. Informował o tym eDialog.
Jak wyjaśnił minister Wysocki, priorytetowe przewozy olejów roślinnych koleją od początku miały obejmować wyłącznie duże partie towaru – przesyłki całopociągowe liczące co najmniej 50 cystern. Takie rozwiązanie ma umożliwić efektywniejsze wykorzystanie ograniczonej przepustowości kolei. „Fizycznie nie przewieziemy więcej, ale możemy wpływać na efekt ekonomiczny” – zaznaczył.
Według ministra w październiku Ukraina wyeksportowała 316 tys. ton olejów roślinnych, a w ciągu pierwszych ośmiu dni listopada kolejne 129 tys. ton. Jeśli tempo się utrzyma, miesięczny eksport może osiągnąć 450 tys. ton, czyli powrócić do poziomu sprzed wojny, typowego dla tej pory sezonu. Łączna wielkość eksportu nie zmieni się przy tym znacząco, wzrośnie natomiast jego wartość. «140 000 ton zboża można sprzedać po 200 USD za tonę, a taką samą ilość oleju po 1200 USD za tonę» – wyjaśnił Wysocki.
Z danych tych nie wynika jednak, że mechanizm priorytetowych przewozów już w pełni funkcjonuje. Ukraińskie Koleje dopiero opracowują zasady jego wdrożenia. Dlatego obecnego wzrostu eksportu olejów roślinnych nie można jeszcze jednoznacznie uznać za rezultat decyzji rządu.
Poduszka finansowa się wyczerpuje
Sytuacja finansowa w sektorze rolnym również się pogarsza. Na początku 2026 roku gospodarstwa dysponowały środkami obrotowymi w wysokości około 5 mld USD, z czego jedynie 2,7 mld USD stanowiły środki własne. Na 1 października na rachunkach pozostawało około 2 mld USD, ale i te rezerwy szybko się kurczą.
„Zazwyczaj jesienią środki te są uzupełniane wpływami ze sprzedaży nowych zbiorów. W tym roku jednak pieniądze przeznaczane są na pokrywanie niedoboru przychodów – na czynsze dzierżawne, wynagrodzenia i spłatę kredytów. Według naszych obliczeń do 1 stycznia nie pozostaną żadne wolne środki. Nie oznacza to, że pieniędzy nie będzie w ogóle – eksport, choć ograniczony, nadal trwa, a rynek krajowy co miesiąc odbiera produkty rolne. Jednak na początku roku nie będzie już rezerw na rachunkach i lokatach bankowych” – wyjaśnił minister Wysocki.
Wsparciem dla rolników ma być finansowanie bankowe. W sierpniu Narodowy Bank Ukrainy zezwolił bankom na uwzględnianie jako zabezpieczenia kredytu 70 proc. wartości zboża zamiast dotychczasowych 45 proc., aby zrekompensować spadek cen produktów rolnych.
„Kiedy tona kosztowała 200 USD, można było otrzymać pod jej zastaw kredyt w wysokości 90 USD. Obecnie zboże wyceniane jest na 120–150 USD za tonę, a przy wskaźniku 70 proc daje to 84–105 USD. A więc pod zastaw tej samej tony można uzyskać niemal tyle samo co przed kryzysem. Cudu nie było, ale udało nam się utrzymać warunki finansowania» – zaznaczył Wysocki.
Według jego danych w tym roku rolnicy zaciągnęli już kredyty o łącznej wartości 135 mld UAH, a do końca roku kwota ta może wzrosnąć do 150–160 mld UAH. Ponadto rząd przewidział państwowe gwarancje portfelowe o wartości do 20,8 mld UAH, dzięki którym banki mogą udzielać kredytów gospodarstwom niemającym wystarczających zabezpieczeń.
Wiosenne zasiewy pod znakiem zapytania
Perspektywy przyszłorocznych wiosennych zasiewów pozostają niepewne. Według szacunków ministra Wysockiego problemy logistyczne mogą doprowadzić do zmniejszenia powierzchni zasiewów o 6,3 mln hektarów. Głównym problemem są znaczne zapasy niesprzedanych produktów rolnych, które gromadzą się wskutek ograniczonych możliwości eksportowych.
„Wciąż nie mamy odpowiedzi na podstawowe pytanie: na jakiej powierzchni odbędą się zasiewy. Ryzykujemy, że pod koniec roku gospodarczego pozostanie nam ponad 30 mln ton zapasów zbóż przenoszonych na kolejny sezon, a do tego 4–5 mln ton roślin oleistych. Twierdzenie, że dodatkowo wyprodukujemy jeszcze 80 mln ton, jest manipulacją” – zaznaczył Wysocki.
Wstępne szacunki dotyczące powierzchni wiosennych zasiewów ministerstwo zamierza przygotować na początku grudnia, a ostateczne – pod koniec stycznia. Według ministra trudności ze sfinansowaniem prac polowych dotkną praktycznie wszystkie przedsiębiorstwa rolne. Najbardziej zagrożone będą duże gospodarstwa, którym trudniej wywieźć znaczne ilości produktów.
Rewizja kontyngentów musi poczekać
Zmiana unijnych kontyngentów handlowych na ukraińskie produkty rolne przed 2029 rokiem będzie trudna. Jak wyjaśnił minister Wysocki, obowiązująca umowa nie przewiduje wcześniejszej rewizji, choć decyzję polityczną można podjąć za zgodą wszystkich stron.
„Z politycznego punktu widzenia rewizja jest możliwa, jeśli uda się osiągnąć konsensus, ale europejscy rolnicy są na tym punkcie bardzo wrażliwi. Zmiana kontyngentów nie jest więc niemożliwa, lecz bardzo trudna: – wyjaśnił minister.
Ukraina zabiega natomiast o uproszczenie zasad handlu mąką i trzema grupami produktów mlecznych. Chodzi o zastąpienie systemu licencji wymagających wniesienia obowiązkowego depozytu zasadą „kto pierwszy, ten lepszy”, bez zwiększania kontyngentów. Uzyskano już wstępną zgodę UE, a sprawa ma zostać rozpatrzona na początku grudnia.
Wysocki poinformował również, że dotychczas żadne państwo członkowskie UE nie zgłosiło sprzeciwu wobec otwarcia piątego klastra negocjacyjnego. Ukraina liczy na otwarcie czwartego i piątego klastra w grudniu.
Jak rolnicy mogą przetrwać kryzys
Mimo trudności finansowych minister Wysocki dostrzega perspektywy inwestycyjne w ukraińskim agrobiznesie. Za najbardziej atrakcyjne kierunki uważa hodowlę bydła mlecznego i zwierząt rzeźnych, produkcję biometanu, bioetanolu i biodiesla, a także przetwórstwo spożywcze. Jednocześnie dla gospodarstw, które już spłacają kredyty i działają przy minimalnej rentowności, najważniejsze staje się dostosowanie produkcji do ograniczonych możliwości sprzedaży.
„Po pierwsze, trzeba zaplanować płodozmian na dwa–trzy lata, co najmniej na dwa. My również planujemy z perspektywą do 2028 roku. Należy założyć, że uda się sprzedać dwie trzecie produkcji – 30 proc. na rynku krajowym i 35 proc. na eksport, tak jak obecnie. Reszty albo nie należy produkować, albo trzeba znaleźć sposób na jej wykorzystanie we własnym gospodarstwie” – wyjaśnił Wysocki.
Minister radzi również rolnikom zawierać długoterminowe kontrakty na eksport alternatywnymi szlakami, między innymi przez rumuńską Konstancę, obejmujące co najmniej jedną trzecią sprzedaży. Pozwoli to zapewnić sobie gwarantowane przychody nawet przy niezbyt wysokich cenach.
Trzecia rekomendacja to uzgadnianie z dostawcami stabilnych warunków współpracy zamiast nieustannego poszukiwania tańszych ofert. W obecnych warunkach wiarygodność partnerów i przewidywalność kosztów mogą okazać się ważniejsze niż krótkoterminowe korzyści.