24 marca 2025. Sąd Peczerski Rejonowy w Kijowie wydał decyzję o przekazaniu 49,5 proc. akcji Przedsiębiorstwa Prywatnego „Połtawski Zakład Górniczo-Przeróbczy” (Połtawski ZGOK) do Narodowej Agencji Ukrainy ds. Wyszukiwania, Identyfikacji i Zarządzania Aktywami (ARMA). Decyzję tę podjęto w ramach postępowania karnego przeciwko byłemu deputowanemu Konstantynowi Żewaho.
Akcje zostały przekazane po zajęciu aktywów, które według śledczych należą do biznesmena. Chodzi o prawa korporacyjne, które wcześniej były kontrolowane przez struktury powiązane z Żewaho. Sam Połtawski ZGOK to największy składnik aktywów spółki notowanej na giełdzie – Ferrexpo. Obecnie zakład ten posiada największe zasoby rudy żelaza w Europie. W 2024 roku Ferrexpo, której akcje od 2007 roku notowane są na Londyńskiej Giełdzie Papierów Wartościowych, zwiększyło przychody o 43,2 proc. do 933,3 mln USD. Strata netto zmniejszyła się o 41 proc. do 50 mln USD.
Przekazanie aktywów do ARMA uzasadniono jako krok procesowy w ramach śledztwa. Według Państwowego Biura Śledczego (DBR), aktywa noszą znamiona pochodzenia z możliwego uszczerbku na szkodę państwa i mogą posłużyć jako zabezpieczenie przyszłych roszczeń.
DBR podkreśla, że zajęcie i przekazanie udziałów w Połtawskim ZGOK to standardowa praktyka zgodna z ukraińskim ustawodawstwem w zakresie zarządzania zajętymi aktywami. Przedstawiciele władz nie mówią wprost o nacjonalizacji, lecz deklarują chęć utrzymania kontroli nad zakładem do czasu zakończenia czynności śledczych i możliwej decyzji sądowej.
Konstantyn Żewaho jest podejrzewany o udział w defraudacji 2,5 miliarda UAH (ok. 113 mln USD wg ówczesnego kursu) z banku „Finanse i Kredyt”, który zbankrutował w 2015 roku. Według śledczych, środki te zostały nielegalnie wyprowadzone za pośrednictwem szeregu powiązanych spółek. W 2019 roku Żewaho został objęty międzynarodowym listem gończym. W 2022 roku zatrzymano go we Francji, lecz później zwolniono za kaucją. W marcu 2023 roku sąd we Francji odmówił jego ekstradycji do Ukrainy. Równolegle trwają postępowania sądowe związane z odzyskiwaniem środków dla wierzycieli upadłego banku. Sam Żewaho odrzuca wszystkie zarzuty.
Po przekazaniu udziałów Połtawskiego ZGOK do ARMA, Ferrexpo opublikowało oficjalne oświadczenie, w którym podkreśliło, że działania ukraińskich władz mogą być postrzegane jako naruszenie zobowiązań międzynarodowych. Spółka powołuje się na dwie umowy międzynarodowe o ochronie inwestycji — pomiędzy Ukrainą a Wielką Brytanią (z 1993 roku) oraz pomiędzy Ukrainą a Szwajcarią. Twierdzi, że działania władz ukraińskich mogą naruszać zobowiązania dotyczące ochrony inwestora przed wywłaszczeniem, dyskryminacją oraz nieprzejrzystymi procedurami.
Przewodniczący Rady Dyrektorów Ferrexpo, Lucio Genovese, w rozmowie z Forbes zapowiedział, że spółka zamierza złożyć pozew do międzynarodowego arbitrażu — w Waszyngtonie lub Sztokholmie — jeśli sytuacja nie zostanie uregulowana w ciągu trzech miesięcy. Dodał, że pozew będzie zawierał żądania odszkodowania za utratę udziałów w biznesie, jeśli strona ukraińska nie zapewni zwrotu aktywu lub nie dojdzie do porozumienia na drodze negocjacji.
Ferrexpo podkreśla również, że Połtawski ZGOK ma znaczenie strategiczne nie tylko dla firmy, ale także dla ukraińskiej gospodarki. W 2023 roku zakład pozostawał jednym z największych płatników podatków w regionie. Spółka zapewniła, że kontynuuje pracę w trybie normalnym, mimo sytuacji związanej ze zmianą kontroli nad częścią akcji.
Po przekazaniu udziałów Połtawskiego ZGOK do ARMA, Ferrexpo opublikowało również oficjalny komunikat dla inwestorów na Londyńskiej Giełdzie Papierów Wartościowych. W oświadczeniu firma poinformowała o „zaistnieniu sporu inwestycyjnego z państwem ukraińskim” i zaznaczyła, że rozważa możliwość skierowania sprawy do arbitrażu międzynarodowego zgodnie z umowami o ochronie inwestycji.
Na ten moment sytuacja nie miała istotnego wpływu na kurs akcji spółki — nie nastąpił gwałtowny spadek wartości, jednak odnotowano zwiększony wolumen obrotu. Analitycy podkreślają, że inwestorzy uważnie obserwują rozwój wydarzeń i oczekują dalszych oficjalnych działań spółki.
Obecnie ARMA nie objęła zarządzania Połtawskim ZGOK. Jak wyjaśnia przewodnicząca Agencji, Switłana Duma, ani to aktywo, ani inne, nie znajdą zarządcy, dopóki nie zostanie przyjęty projekt ustawy nr 10069. Projekt ten został zarejestrowany we wrześniu 2023 roku i – jak twierdzi ARMA – ma na celu usunięcie luk w obowiązującym ustawodawstwie oraz umożliwienie skuteczniejszego zarządzania zajętymi aktywami, w tym tymi należącymi do osób objętych sankcjami i powiązanych z państwem-agresorem. Obecnie w takich przypadkach wymagane jest nawet uzyskanie zgody właściciela.
Jednocześnie Główne Biuro Ekspertyz Naukowych Rady Najwyższej zgłosiło uwagi do projektu ustawy, a eksperci Transparency International Ukraine ostrzegają, że proponowane zmiany wymagają bardziej precyzyjnych sformułowań prawnych, aby uniknąć nadużyć i kolizji prawnych przy przekazywaniu oraz realizacji takich aktywów. Pomimo uwag, właściwa komisja ds. polityki antykorupcyjnej zaleciła przyjęcie projektu przez parlament, w związku z czym obecnie oczekuje on na rozpatrzenie przez Radę Najwyższą.
Wiktoria Czyrwa
Image by hainguyenrp from Pixabay