13 lipca 2026. Sektor małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) odgrywa kluczową rolę w procesie odbudowy i modernizacji gospodarki Ukrainy. W warunkach wojny, zakłóconych łańcuchów dostaw oraz konieczności głębszej integracji z Unią Europejską to właśnie przedsiębiorstwa z sektora MŚP stają się jednym z głównych motorów wzrostu gospodarczego, innowacji i tworzenia miejsc pracy.
Wraz z postępującą integracją Ukrainy z europejską przestrzenią gospodarczą szczególnego znaczenia nabiera zdolność ukraińskich firm do włączania się w europejskie łańcuchy wartości, zdobywania nowych rynków zbytu oraz budowania trwałych relacji biznesowych z partnerami z państw UE. Raport „SME Growth Engine: How Ukrainian SMEs Can Plug into EU Value Chains with the Help of Reliable Financial Partners” podkreśla, że rozwój sektora MŚP będzie jednym z najważniejszych czynników decydujących o przyszłej konkurencyjności ukraińskiej gospodarki. Raport przygotował KredoBank i CASE Ukraine.
Małe i średnie przedsiębiorstwa stanowią podstawę ukraińskiego systemu gospodarczego. Choć ich struktura znacząco różni się od modelu charakterystycznego dla państw Unii Europejskiej, to właśnie one odpowiadają za znaczną część wartości dodanej i zatrudnienia.
Na każde 100 tys. mieszkańców w Ukrainie przypada około 111-122 małych przedsiębiorstw oraz zaledwie 37-40 firm średniej wielkości, podczas gdy średnia unijna wynosi odpowiednio 348 i 56 przedsiębiorstw. Szczególnie widoczny jest niedobór dużych podmiotów gospodarczych, których liczba w Ukrainie pozostaje kilkunastokrotnie niższa niż w państwach UE.
Paradoksalnie jednak ukraińskie przedsiębiorstwa średniej wielkości generują aż 36,5 proc. wartości dodanej całej gospodarki, podczas gdy w Unii Europejskiej udział tej grupy wynosi jedynie 16 procent. Oznacza to, że stosunkowo niewielka liczba firm wnosi wiele do gospodarki. Taka struktura gospodarki powoduje, że potencjał eksportowy kraju koncentruje się wokół ograniczonej grupy przedsiębiorstw zdolnych do produkcji na większą skalę i spełniania wymagań zagranicznych kontrahentów.
Sektor MŚP pełni zatem kilka fundamentalnych funkcji:
● tworzy miejsca pracy i stabilizuje rynek zatrudnienia;
● wspiera rozwój regionalny;
● zwiększa odporność gospodarki na kryzysy;
● przyczynia się do rozwoju innowacji i transferu technologii;
● umożliwia dywersyfikację eksportu;
● stanowi fundament integracji Ukrainy z gospodarką europejską.
W warunkach wojennych znaczenie MŚP jeszcze wzrosło. Wiele firm musiało przenieść działalność, zmienić modele biznesowe lub skierować swoją ofertę na rynki zagraniczne. Integracja z Unią Europejską przestała być jedynie strategicznym celem politycznym, a stała się koniecznością ekonomiczną.
W ostatniej dekadzie doszło do zasadniczej zmiany geografii ukraińskiego eksportu. Jeszcze przed 2014 r. Rosja była jednym z najważniejszych partnerów handlowych Ukrainy, jednak po aneksji Krymu oraz pełnoskalowej inwazji rosyjskiej kierunek wymiany handlowej przesunął się zdecydowanie na Zachód. W 2025 r. państwa Unii Europejskiej odpowiadały za niemal 55 proc. ukraińskiego eksportu towarowego.
Najważniejszym partnerem Ukrainy w UE pozostaje Polska, która pełni nie tylko funkcję rynku zbytu, ale także logistycznej bramy do Europy. Za Polską plasują się Niemcy, Włochy, Holandia i Hiszpania. Kraje Europy Środkowo-Wschodniej stały się po 2022 r. kluczowymi węzłami transportowymi oraz punktami wejścia ukraińskich produktów do europejskich łańcuchów dostaw.
Jednocześnie struktura ukraińskiego eksportu nadal pozostaje silnie uzależniona od produktów rolnych, surowców mineralnych oraz półproduktów metalurgicznych. W 2024 r. niemal 84 proc. eksportu do UE stanowiły towary o stosunkowo niskim stopniu przetworzenia.
Długoterminowy sukces gospodarczy Ukrainy będzie więc zależał od zdolności do zwiększenia udziału produktów wysoko przetworzonych - maszyn, komponentów przemysłowych, urządzeń energetycznych czy zaawansowanych technologii. Właśnie w tych sektorach szczególną rolę odgrywają przedsiębiorstwa z segmentu MŚP.
Analiza 41 ukraińskich przedsiębiorstw działających lub przygotowujących się do działalności na rynku europejskim pokazuje, że nie istnieje jeden uniwersalny model internacjonalizacji.
Raport KredoBanku i CASE Ukraine identyfikuje siedem podstawowych ścieżek wejścia na rynek UE.
1. Model oparty na certyfikacji i sieci dystrybucji
Pierwszym i najczęściej spotykanym etapem ekspansji jest uzyskanie odpowiednich certyfikatów zgodności z normami europejskimi. Oznaczenia CE, normy ISO czy dokumentacja techniczna pozwalają firmie legalnie oferować swoje produkty na rynku UE. Sam certyfikat nie gwarantuje jednak sukcesu – konieczne jest zbudowanie sieci dystrybutorów, partnerów handlowych i punktów serwisowych.
2. Bezpośrednia sprzedaż projektowa B2B
Drugi model dotyczy przede wszystkim producentów maszyn, urządzeń przemysłowych oraz rozwiązań technologicznych. Ukraińskie przedsiębiorstwa uczestniczą w konkretnych projektach inwestycyjnych, dostarczając kompleksowe rozwiązania „pod klucz”. Ich przewagą konkurencyjną są elastyczność, korzystny stosunek jakości do ceny oraz możliwość szybkiego dostosowania produktów do potrzeb klienta.
3. Utworzenie przedstawicielstwa w UE
Wiele przedsiębiorstw decyduje się na założenie spółki zależnej, magazynu lub biura handlowego w jednym z krajów Unii Europejskiej. Taki „miękki landing” zmniejsza dystans pomiędzy producentem a odbiorcą oraz zwiększa zaufanie klientów europejskich. Szczególną rolę odgrywa tutaj Polska, która dla wielu ukraińskich firm stanowi pierwszy etap ekspansji na Zachód.
4. Lokowanie produkcji w Unii Europejskiej
Najbardziej zaawansowaną formą integracji jest częściowe lub całkowite przeniesienie produkcji do państw UE. Pozwala to ograniczyć ryzyka logistyczne związane z wojną, skrócić czas dostaw oraz łatwiej uczestniczyć w europejskich łańcuchach wartości. Model ten wymaga jednak dużych nakładów finansowych i odpowiedniego zaplecza organizacyjnego.
5. Produkcja pod marką partnera
Niektóre firmy wchodzą na rynek jako dostawcy komponentów lub producenci działający pod marką europejskiego kontrahenta. Strategia ta pozwala ominąć problem braku rozpoznawalności ukraińskich marek, choć jednocześnie ogranicza możliwość budowania własnej pozycji rynkowej.
6. Wykorzystanie programów wsparcia
Znaczącą rolę odgrywają programy wspierane przez Unię Europejską, Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju czy inicjatywy takie jak EU4Business. Finansują one proces certyfikacji, doradztwo, udział w targach oraz przygotowanie dokumentacji eksportowej.
7. Wejście na rynek energii odnawialnej
Osobną kategorię stanowią przedsiębiorstwa działające w sektorze biometanu i biogazu. W tym przypadku kluczowe znaczenie mają zgodność regulacyjna, dostęp do infrastruktury oraz spełnienie wymogów związanych ze zrównoważonym rozwojem.
Pomimo dużego potencjału przedsiębiorcy z Ukrainy nadal napotykają liczne przeszkody. Najważniejsze z nich:
● wysokie koszty certyfikacji i dostosowania produktów do norm unijnych;
● ograniczony dostęp do finansowania;
● trudności w znalezieniu partnerów handlowych;
● niedobór kompetencji eksportowych;
● skomplikowane procedury administracyjne;
● problemy logistyczne wynikające z wojny.
Raporty OECD, EBOiR i UNDP wskazują, że większość ukraińskich MŚP nadal funkcjonuje głównie na rynku krajowym, a jedynie niewielka część przedsiębiorstw uczestniczy w międzynarodowych łańcuchach dostaw.
Kluczowym wyzwaniem pozostaje zatem nie tylko otwarcie rynku europejskiego, ale również rozwój wewnętrznej struktury przedsiębiorczości w Ukrainie. Konieczne są reformy ułatwiające przechodzenie od samozatrudnienia do małych firm oraz od małych przedsiębiorstw do średnich i dużych podmiotów zdolnych do konkurowania na rynku międzynarodowym.
Raport podkreśla, że wejście ukraińskich przedsiębiorstw na rynek Unii Europejskiej wymaga nie tylko konkurencyjnych produktów, lecz także dostępu do odpowiedniego finansowania. Koszty certyfikacji, udziału w targach, organizacji logistyki czy tworzenia przedstawicielstw zagranicznych pojawiają się jeszcze przed podpisaniem pierwszych dużych kontraktów eksportowych.
W tym kontekście KredoBank odgrywa istotną rolę jako partner wspierający rozwój sektora MŚP. Bank zapewnia przedsiębiorstwom finansowanie inwestycji i bieżącej działalności, umożliwiając modernizację produkcji, zwiększanie mocy wytwórczych oraz realizację zamówień zagranicznych. Szczególne znaczenie ma to dla średnich przedsiębiorstw, które stanowią najważniejszą grupę firm zdolnych do integracji z europejskimi łańcuchami wartości.
Dodatkowym atutem KredoBanku jest jego przynależność do Grupy PKO Bank Polski. Jak wskazuje raport, połączenie lokalnej znajomości ukraińskiego rynku z doświadczeniem jednej z największych grup bankowych Europy Środkowo-Wschodniej pozwala skuteczniej wspierać przedsiębiorstwa prowadzące działalność transgraniczną. KredoBank odpowiada za obsługę po stronie ukraińskiej, natomiast PKO Bank Polski zapewnia zaplecze instytucjonalne i możliwości operacyjne na rynku unijnym.
Autorzy raportu podkreślają również, że wiarygodny partner finansowy powinien być traktowany jako integralny element strategii wejścia na rynek UE, a nie jedynie dostawca usług bankowych. Wsparcie finansowe i instytucjonalne pozwala ukraińskim MŚP pokonywać bariery związane z eksportem i stopniowo włączać się do europejskich łańcuchów dostaw.
Małe i średnie przedsiębiorstwa mają szansę stać się fundamentem odbudowy gospodarczej Ukrainy i jej długoterminowej integracji z Unią Europejską. O ile eksport surowców i produktów rolnych nadal pozostanie istotnym elementem ukraińskiej gospodarki, o tyle przyszły wzrost będzie zależał przede wszystkim od rozwoju przedsiębiorstw zdolnych do dostarczania produktów o wysokiej wartości dodanej.
Doświadczenia ukraińskich firm pokazują, że sukces na rynku europejskim wymaga połączenia wielu czynników: innowacyjności, zgodności z normami technicznymi, dostępu do kapitału, lokalnej obecności oraz współpracy z wiarygodnymi partnerami finansowymi. W tym kontekście KredoBank oraz grupa PKO Bank Polski odgrywają szczególną rolę, wspierając przedsiębiorców w pokonywaniu barier związanych z wejściem na rynek Unii Europejskiej.
Rozwój sektora MŚP nie jest więc jedynie kwestią polityki gospodarczej. Jest także strategicznym warunkiem odbudowy Ukrainy, wzrostu jej konkurencyjności i budowy trwałych więzi gospodarczych z Europą. Na podstawie analiz zawartych w raporcie można stwierdzić, że przyszłość ukraińskiej gospodarki będzie w dużej mierze zależeć od tego, czy małe i średnie przedsiębiorstwa zdołają stać się pełnoprawnymi uczestnikami europejskich łańcuchów wartości.
Opracowała: Nune Gevorgian