10 kwietnia 2026 roku. Minister polityki społecznej Denys Uliutin w wywiadzie dla Forbes nakreślił kluczowe podejścia rządu do polityki społecznej w warunkach presji finansowej. Chodzi o utrzymanie wydatków chronionych, zmianę logiki pomocy państwa, uruchomienie podstawowego świadczenia socjalnego oraz przygotowanie kompleksowej reformy emerytalnej, która ma uczynić system bardziej stabilnym i zrozumiałym dla obywateli.
O wydatkach chronionych i ryzykach cięć
Denys Uliutin podkreśla, że nawet w przypadku pogorszenia sytuacji finansowej wydatki socjalne nie są traktowane jako pierwszy zasób do ograniczeń. Jak zaznacza, struktura budżetu praktycznie nie pozostawia przestrzeni dla szybkich decyzji, ponieważ największą część wydatków stanowią bezpośrednie zobowiązania państwa wobec obywateli. Chodzi przede wszystkim o transfer do Funduszu Emerytalnego, który przekracza 200 mld UAH i jest kluczowym elementem systemu społecznego.
„Ograniczenie wydatków socjalnych nie powinno być pierwszym krokiem. Całkowity budżet ministerstwa wynosi 476 mld UAH, z czego ponad 200 mld UAH to transfer do Funduszu Emerytalnego. Tego nie da się obciąć, ponieważ jest to gwarancja, którą państwo ma obowiązek wypłacać. Drugi duży element wydatków, ponad 100 mld UAH, to wsparcie dla rodzin i osób, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej” – wyjaśnia Uliutin.
Jednocześnie resort dopuszcza możliwość zmian w drugim dużym segmencie wydatków, ale nie w formie bezpośrednich cięć. Chodzi o zmianę podejścia do przyznawania świadczeń: od systemu opartego na statusie do modelu, w którym kluczową rolę odgrywa rzeczywisty poziom potrzeb gospodarstwa domowego.
O zmianie logiki polityki społecznej
Według szacunków Ministerstwa Polityki Społecznej obecnie około 13 mln osób w Ukrainie potrzebuje wsparcia państwa. Oznacza to, że niemal co drugi obywatel w taki czy inny sposób zależy od świadczeń socjalnych. Sam minister przyznaje, że liczba ta jest niepokojąca i może nawet przekraczać oficjalne dane.
Taka skala stanowi istotne obciążenie dla systemu wsparcia społecznego i zmusza rząd do rewizji podejścia do jego organizacji. W ministerstwie podkreślają, że w tych warunkach ważne jest nie tylko zapewnienie finansowania, lecz także zmiana zasad udzielania pomocy.
„Naszym kluczowym celem jako ministerstwa jest oferowanie ludziom nie tylko świadczeń pieniężnych, ale także usług społecznych i w ten sposób przywracanie ich do aktywności ekonomicznej. Pozwoli to uniknąć sytuacji, w której zabraknie środków na pomoc dla wszystkich” – zaznacza Uliutin.
Jednym z kluczowych elementów tej transformacji ma być wprowadzenie podstawowego świadczenia socjalnego. Uliutin wyjaśnia, że chodzi o połączenie różnych rodzajów wsparcia w jeden system, który będzie prostszy i bardziej przejrzysty zarówno dla państwa, jak i dla beneficjentów. Takie podejście jest już testowane w ramach eksperymentu obejmującego dziesiątki tysięcy rodzin.
„Celem jest połączenie różnych form pomocy w jedno świadczenie i uproszczenie systemu. Obecnie trwa eksperyment wdrażania takiego podejścia. Obejmuje on już 56 000 rodzin. Jego budżet w tym roku wynosi 9,2 mld UAH. Na razie chodzi o połączenie kilku świadczeń: pomocy dla rodzin o niskich dochodach, wsparcia dla samotnych rodziców oraz tymczasowej pomocy dla dzieci” – wyjaśnia minister.
O reformie emerytalnej
Równolegle resort przygotowuje kompleksową reformę emerytalną, której konieczność coraz częściej tłumaczona jest nie tylko problemami strukturalnymi systemu, lecz także zmianami demograficznymi. Liczba osób odprowadzających składki maleje, podczas gdy liczba świadczeniobiorców rośnie, co wywiera dodatkową presję na system solidarnościowy i zmusza rząd do poszukiwania długoterminowych rozwiązań.
Uliutin wskazuje, że nowy model ma obejmować kilka poziomów, z których każdy będzie pełnił odrębną funkcję – od podstawowej ochrony po większe powiązanie świadczeń z indywidualnym wkładem.
„Pracujemy nad modelem opartym na kilku elementach. Pierwszy to podstawowe świadczenie po osiągnięciu określonego wieku, którego celem jest zapobieganie ubóstwu wśród osób starszych. Drugi element to część ubezpieczeniowa, która ma stać się bardziej przejrzysta i sprawiedliwa oraz będzie bezpośrednio zależeć od długości aktywności zawodowej i wysokości odprowadzonych składek” – wyjaśnia minister polityki społecznej.
Osobno analizowana jest transformacja specjalnych emerytur w systemy branżowe oraz wprowadzenie części kapitałowej w formule automatycznego zapisu do systemu z możliwością rezygnacji. Takie podejście ma zapewnić równowagę między gwarancjami państwa a indywidualną odpowiedzialnością, a także stopniowo zmniejszać obciążenie systemu solidarnościowego bez gwałtownych zmian dla obywateli.
Wiktoria Czyrwa