16 stycznia 2026. Po dłuższej przerwie do Ukrainy przyjechała dyrektor zarządzająca Międzynarodowego Funduszu Walutowego, Kristalina Georgiewa. Fundusz przygotowuje nowy, czteroletni program finansowania, jednak jego uruchomienie wymaga spełnienia przez Ukrainę szeregu warunków wstępnych. Części z nich parlament nie zrealizował, nie włączając do porządku obrad niezbędnych projektów ustaw.
W Kijowie Kristalina Georgiewa spotkała się z prezydentem Wołodymyrem Zełenskim, premier Julią Swyrydenko, ministrem finansów Serhijem Marczenką, prezesem Narodowego Banku Ukrainy Andrijem Pysznym, a także z przedstawicielami ukraińskiego biznesu. Kluczowym tematem rozmów jest przygotowanie nowego memorandum o współpracy między Ukrainą a MFW oraz uzgodnienie parametrów dalszego wsparcia finansowego. Ostatni raz Georgiewa odwiedziła Ukrainę na początku 2023 roku, gdy MFW podejmował decyzję o uruchomieniu obowiązującego czteroletniego programu rozszerzonego finansowania Extended Fund Facility (EFF) w warunkach pełnoskalowej wojny.
Obecne negocjacje dotyczą nowego, czteroletniego programu EFF na lata 2026–2029. W wyniku konsultacji, które odbyły się w dniach 17–21 listopada, Ukraina i MFW osiągnęły porozumienie na poziomie eksperckim w sprawie podstawowych parametrów tego programu. Ma on zastąpić obowiązujący mechanizm finansowania uruchomiony w 2023 roku, który pierwotnie opierał się na założeniu stopniowego wygaszania działań wojennych do 2027 roku.
Ponieważ wojna trwa, a potrzeby finansowe państwa pozostają wysokie, MFW zgodził się przejść na dłuższy horyzont planowania oraz nowy zestaw zobowiązań. Według szacunków Funduszu luka finansowa Ukrainy w latach 2026–2027 może sięgać dziesiątek miliardów dolarów, a łączne potrzeby w zakresie wsparcia zewnętrznego w ramach nowego programu na lata 2026–2029 oceniane są na ponad 130 mld USD.
Nowy program przewiduje realizację 16 tzw. kamieni milowych o charakterze strukturalnym, za które odpowiadają rząd oraz Rada Najwyższa, a także spełnienie czterech obowiązkowych warunków wstępnych, bez których Rada Dyrektorów MFW nie może podjąć decyzji o jego uruchomieniu. Jedną z kluczowych różnic nowej EFF jest silniejszy nacisk na rozszerzenie bazy podatkowej oraz ograniczenie ulg, które – zdaniem Funduszu – zakłócają konkurencję i hamują napływ kapitału prywatnego. Memorandum przewiduje opodatkowanie dochodów uzyskiwanych za pośrednictwem platform cyfrowych, likwidację ulg celnych dla towarów konsumpcyjnych o wartości do 150 EUR, przegląd i zniesienie części ulg w podatku od wartości dodanej, a także przyjęcie decyzji rządowych zapewniających równe warunki dla podatników VAT w obszarze zamówień publicznych.
Osobno zapisano zobowiązanie do zarejestrowania projektu ustawy nakładającej na osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą (FOP) obowiązek płacenia VAT od 1 stycznia 2027 roku w przypadku przekroczenia rocznego dochodu powyżej 1 mln UAH, a także do wprowadzenia zmian w prawie pracy zgodnie z międzynarodową praktyką.
Podczas pobytu w Kijowie Georgiewa publicznie odniosła się do kwestii ulg podatkowych i VAT dla FOP. Jak podkreśliła, MFW nalega na konieczność zniesienia ulg w VAT i uznaje to za krok zasadniczy w ramach nowego programu. „W sprawie ulg w VAT jasno powiedzieliśmy: to musi zostać zrobione. Nie możemy dopuścić do tego, by ukraińska gospodarka pozostawała w zawieszeniu między modelem rynkowym a nierynkowym” – stwierdziła. Zaznaczyła również, że Fundusz nie wymaga natychmiastowego uchwalenia odpowiedniej ustawy, a jedynie wniesienia projektu do parlamentu jako obowiązkowego warunku wstępnego zatwierdzenia programu.
W rozmowach z przedstawicielami władz ukraińskich mówiła wprost: „To jest potrzebne wam samym. Jest to konieczne dla przystąpienia do UE. Jest to potrzebne do przyciągnięcia sektora prywatnego i stworzenia bardziej sprzyjającego środowiska biznesowego”. Jak dodała, MFW jest gotów oceniać, które rozwiązania mogą zostać wdrożone szybko, a które wymagają dłuższego okresu przejściowego; jednocześnie Ukrainie przyznano do roku na pełne zniesienie ulg dla FOP osiągających dochód powyżej 1 mln UAH.
Na połowę stycznia Ukraina zrealizowała tylko jeden z czterech obowiązkowych warunków wstępnych – Rada Najwyższa uchwaliła budżet państwa na 2026 rok. Pozostałe zadania pozostają niewykonane. 15 stycznia parlament nie zdołał włączyć do porządku obrad trzech projektów ustaw, których przyjęcia oczekują zarówno MFW, jak i Unia Europejska w ramach programu Ukraine Facility. Chodzi o projekt ustawy nr 14025, przewidujący wdrożenie międzynarodowej automatycznej wymiany informacji o dochodach uzyskiwanych za pośrednictwem platform cyfrowych oraz zmiany w prawie bankowym; projekt nr 14067 dotyczący rozwoju i modernizacji systemów scentralizowanego ogrzewania; oraz projekt nr 13620 w sprawie zwiększenia efektywności zarządzania obiektami własności państwowej i komunalnej. Do włączenia tych dokumentów do porządku obrad zabrakło głosów, w efekcie czego ich rozpatrzenie zostało odłożone.
W MFW podkreślają, że Rada Dyrektorów może rozpatrzyć kwestię zatwierdzenia nowego programu już w lutym, jednak konkretne terminy zależą od realizacji uzgodnionych warunków wstępnych przez Ukrainę. Przedstawiciele Funduszu zaznaczają, że to właśnie spełnienie tych wymogów stanowi formalny warunek uruchomienia nowej EFF oraz dalszego napływu finansowania.
Wiktoria Czyrwa
Zdjęcie: spotkanie K. Georgiewej z W. Zełenskim. Biuro Prezydenta Ukrainy.