9 listopada 2026. W Ukrainie wybuchł kolejny skandal -po „Mindiczgate”- na rynku energii elektrycznej. Państwowy Energoatom mógł stracić około 1,8 mld UAH, sprzedając prąd tuż przed gwałtownym wzrostem cen. Jeden z największych nabywców, spółka D.Trading z grupy DTEK Rinata Achmetowa, jest podejrzewana o wykorzystanie informacji poufnych. Spółka odrzuca zarzuty.
Na możliwe nadużycia zwrócił uwagę przewodniczący parlamentarnej komisji ds. energetyki Andrij Herus, który 5 listopada wysłał list do premiera Serhija Koreckiego. Opisał w nim okoliczności budzącej wątpliwości sprzedaży prądu i wezwał do sprawdzenia wyników aukcji, rozwiązania zawartych umów oraz zwolnienia kierownictwa działu handlowego Energoatomu.
27 października Energoatom, największy producent energii elektrycznej w Ukrainie, przeprowadził aukcję, na której sprzedał duże ilości prądu z dostawą w pierwszych dziesięciu dniach listopada. Średnia cena wyniosła 5314 UAH za megawatogodzinę bez VAT. Prąd kupiło łącznie 69 firm.
Już następnego dnia ceny na ukraińskim rynku energii elektrycznej gwałtownie wzrosły. W pierwszych sześciu dniach listopada średnia cena rynkowa przekroczyła 9098 UAH za megawatogodzinę, czyli była o 71 proc. wyższa niż podczas aukcji. Według obliczeń Andrija Herusa różnica między ceną aukcyjną a rynkową, w przeliczeniu na cały sprzedany wolumen energii, wynosi około 1,8 mld UAH. Zdaniem posła właśnie tyle państwowa spółka mogła dodatkowo zarobić.
Najwięcej pytań budzą wydarzenia poprzedzające aukcję. 26 października, według informacji Herusa, w Ministerstwie Energetyki odbyło się spotkanie, podczas którego omawiano zmianę strategii handlowej Energoatomu. Chodziło między innymi o podniesienie cen w ofertach państwowej spółki oraz możliwe zwiększenie eksportu prądu. Oba te działania mogły doprowadzić do wzrostu cen na rynku krajowym. Następnego dnia Energoatom rzeczywiście zaoferował prąd na rynku dnia następnego po znacznie wyższych cenach.
W spotkaniu uczestniczyli przedstawiciele państwowych firm energetycznych, operatora systemu elektroenergetycznego Ukrenergo oraz regulatora rynku. Jednak spośród prywatnych firm handlujących prądem obecny był tylko przedstawiciel D.Trading z grupy DTEK. Innych nabywców energii od Energoatomu, w tym państwowych spółek handlowych, na spotkanie nie zaproszono.
Herus uważa, że jedna prywatna firma mogła w ten sposób uzyskać przewagę nad konkurencją, dowiadując się wcześniej o możliwym wzroście cen prądu. Następnego dnia D.Trading kupił na aukcji 315 MW mocy, podczas gdy na poprzedni dziesięciodniowy okres zakontraktował około 45 MW. Zdaniem deputowanego tak duży wzrost zakupów, w połączeniu z wcześniejszym udziałem przedstawiciela spółki w spotkaniu, wymaga sprawdzenia pod kątem możliwego wykorzystania informacji poufnych.
D.Trading uznał zarzuty za bezpodstawne. Spółka podkreśla, że regularnie kupuje prąd na otwartych aukcjach giełdowych, a wielkość zakupów zależy od potrzeb jej klientów.
Według danych spółki podczas aukcji 27 października kupiła ona 15,7 proc. całego oferowanego wolumenu. Co więcej, zapłaciła cenę o 1,7 proc. wyższą od średniej ceny płaconej przez pozostałych kupujących. Firma zaznacza również, że kupuje prąd od ponad 60 ukraińskich producentów, a udział Energoatomu w jej wszystkich zakupach od początku roku wyniósł zaledwie 3 procent.
To nie pierwszy konflikt wokół sprzedaży prądu przez Energoatom. W styczniu tego roku Herus informował już o możliwych wielomiliardowych stratach państwowej spółki, która sprzedała energię tuż przed podniesieniem maksymalnych cen na rynku. Wówczas D.Trading zgodził się przedterminowo rozwiązać jedną z umów i wypłacił Energoatomowi 164 mln UAH dobrowolnej rekompensaty. Łącznie państwowa spółka przedterminowo rozwiązała dziewięć kontraktów zawartych po styczniowej aukcji.
W lipcu doszło do kolejnego konfliktu. Podczas aukcji Energoatomu spółka D.Trading kupiła dużą partię prądu po cenie o około 14 proc. niższej niż ta, którą płacili inni kupujący. Po tej transakcji 51 deputowanych zwróciło się do rządu z żądaniem ograniczenia wielkości partii energii sprzedawanych na aukcjach. Duże ilości prądu mogą bowiem kupować przede wszystkim firmy dysponujące znacznymi środkami finansowymi. Ogranicza to liczbę kupujących, osłabia konkurencję i może prowadzić do obniżenia cen sprzedaży. Energoatom odrzucił zarzuty, tłumacząc, że aukcja odbyła się zgodnie z obowiązującymi zasadami.
Na razie zarzuty dotyczące wykorzystania informacji poufnych pozostają nieudowodnione. Jednak wcześniejsze konflikty wokół sprzedaży prądu przez Enerhoatom pokazują, że zastrzeżenia do organizacji aukcji pojawiają się nie po raz pierwszy. A jeśli podobne sytuacje się powtarzają, pytania dotyczą już nie tylko poszczególnych firm handlujących energią, lecz także tego, w jaki sposób państwo sprzedaje prąd, który samo produkuje.
Wiktoria Czyrwa
Image by Gerd Altmann from Pixabay