22 września 2026. Z powodu opóźnienia w finansowaniu międzynarodowym, Ministerstwo Finansów przesunęło na grudzień 39 mld UAH wydatków inwestycyjnych zaplanowanych na jesień. Dotknęło to budowy i przebudowy dróg, mostów, szpitali, schronów oraz zabezpieczeń infrastruktury energetycznej. Duże firmy infrastrukturalne już muszą decydować, które prace kontynuować na własny koszt, a które wstrzymać.
17 września Ministerstwo Finansów zmieniło harmonogram wykonania budżetu państwa i przesunęło część wydatków inwestycyjnych z września, października i listopada na grudzień. Według przewodniczącej Komisji Budżetowej Rady Najwyższej Roksolany Pidłasej chodzi o 39 mld UAH.
Ministerstwo Finansów nie nazywa tego zamrożeniem programów i tłumaczy decyzję przesunięciem terminów finansowania. Jak wyjaśnia ministerstwo, przyczyną jest niedobór środków w budżecie spowodowany opóźnieniem części finansowania międzynarodowego. Od stycznia do sierpnia Ukraina wykorzystała 20 mld USD pomocy zagranicznej, jednocześnie dochody funduszu ogólnego były o 33,1 mld UAH niższe od planu. Opóźniło się również otrzymanie niektórych transz uzależnionych od spełnienia przez Ukrainę warunków uzgodnionych z partnerami. Chodzi między innymi o 4,26 mld USD pomocy UE oraz 1,66 mld USD od MFW. W tej sytuacji rząd utrzymał priorytetowe finansowanie obrony, wynagrodzeń pracowników sektora budżetowego oraz świadczeń socjalnych, a część wydatków inwestycyjnych przesunął na koniec roku.
Dla rynku budowlanego i infrastrukturalnego oznacza to nie tylko opóźnienie płatności z budżetu. Wykonawcy muszą wypłacać wynagrodzenia, obsługiwać kredyty, rozliczać się z dostawcami i podwykonawcami, utrzymywać sprzęt oraz place budowy. Część prac zlecanych przez państwo duże firmy już wykonywały na własny koszt, oczekując późniejszej zapłaty z budżetu.
Jednym z pierwszych, którzy poinformowali o skutkach wstrzymania finansowania, był Maksym Szkił, właściciel jednego z największych wykonawców infrastrukturalnych w kraju – firmy Autostrada. Według niego państwo jest winne firmie za wykonane prace około 15 mld UAH, z czego 6,5 mld UAH znajduje się już w Skarbie Państwa. Do końca roku Autostrada planowała wykonać jeszcze prace o wartości około 9 mld UAH. Jeśli finansowanie nie zostanie wznowione, firma będzie stopniowo ograniczać prace i zabezpieczać wstrzymane budowy.
Dotyczy to nie tylko dróg. Autostrada buduje metro na Wynohradar na podstawie kontraktu o wartości 13,8 mld UAH, a także pracuje przy zabezpieczaniu infrastruktury energetycznej w obwodach sumskim i kijowskim oraz w stolicy. Opóźnienie finansowania może przesunąć zakończenie części tych prac na miesiące zimowe.
Inni duzi wykonawcy na razie nie wstrzymują całkowicie prac o krytycznym znaczeniu. Automagistral-Pivden, której państwo jest winne ponad 8 mld UAH, postanowiła na własny koszt kontynuować bieżące utrzymanie dróg, prace na wojskowych trasach logistycznych, zabezpieczanie infrastruktury energetycznej oraz przygotowanie sieci drogowej do zimy. Jednocześnie firma będzie wstrzymywać projekty, których zakończenie można odłożyć, oraz ograniczać wydatki.
Podobny model wybrała RDS. Firma kontynuuje utrzymanie dróg, prace przy zabezpieczaniu infrastruktury energetycznej, na trasach ewakuacyjnych i mostach. W przypadku innych projektów, w których płatności z budżetu są opóźnione, planuje ograniczyć tempo prac.
Przerwa nastąpiła w momencie, gdy znaczna część środków zaplanowanych na ten rok i tak pozostawała niewykorzystana. Z 13,7 mld UAH przeznaczonych na projekty inwestycyjne Ministerstwa Rozwoju od stycznia do lipca wydano zaledwie 1,4 mld UAH, czyli około 10 procent. Na prace drogowe z rocznego planu wynoszącego 12,6 mld UAH wykorzystano 8,2 mld UAH. Oznacza to, że w ramach tej pozycji do sfinansowania pozostawało jeszcze 4,4 mld UAH.
Łącznie w dziesięciu największych niezwiązanych z wojskiem programach rozwojowych w ciągu siedmiu miesięcy wykorzystano 37,9 mld UAH z zaplanowanych na cały rok 73,8 mld UAH – 51,3 procenta.
Największe ryzyko wiąże się z zabezpieczeniem infrastruktury energetycznej. Według szacunków dyrektora Centrum Badań nad Energetyką Ołeksandra Charczenki w położonych blisko frontu Charkowie, Dnieprze i Krzywym Rogu 85–90 proc. finansowania odpowiednich projektów pochodzi z budżetu państwa. W skali całego kraju udział ten wynosi średnio około 80 proc., natomiast w Kijowie budżet państwa i budżet lokalny finansują takie prace mniej więcej po połowie.
Jednocześnie fizycznych zabezpieczeń obiektów energetycznych nie da się zbudować w ciągu kilku tygodni. Według Charczenki takie prace trwają co najmniej od czterech do sześciu miesięcy. Dlatego nawet wznowienie finansowania w grudniu nie pozwoli już zakończyć części zaplanowanych obiektów przed najtrudniejszym okresem obecnego sezonu grzewczego.
W przypadku większości zwykłych projektów infrastrukturalnych opóźnienie płatności nie musi oznaczać całkowitego wstrzymania prac. Branża działała już w warunkach, w których państwo regulowało należności z kilkumiesięcznym opóźnieniem. Takie opóźnienia zwiększają jednak koszty wykonawców i ostatecznie podnoszą koszty budowy. Znacznie trudniejsza jest sytuacja w przypadku obiektów energetycznych, gdzie kilkumiesięczne opóźnienie może oznaczać przesunięcie zakończenia prac z jesieni na środek zimy.
Nie ma też gwarancji, że wszystkie przesunięte środki uda się wykorzystać w grudniu. Wydatki inwestycyjne oznaczają nie tylko przekazanie pieniędzy, ale również wykonanie prac. Dlatego część projektów, które nie otrzymają finansowania jesienią, może w praktyce zostać przesunięta już na 2027 rok.
Przesunięcie 39 mld UAH pozwala więc państwu odroczyć część wydatków inwestycyjnych do czasu spodziewanego finansowania międzynarodowego, ale jednocześnie stwarza problemy dla rynku infrastrukturalnego. Duzi wykonawcy mogą jeszcze przez pewien czas finansować krytyczne prace z własnych środków. Jednak im dłużej płatności z budżetu będą wstrzymane, tym więcej projektów trzeba będzie zatrzymać, a ich zakończenie – przesunąć na następny rok.
Wiktoria Czyrwa
Image by Gerd Altmann from Pixabay