20 stycznia 2026. Ukraina rozpoczyna reformę mieszkaniową. Ustawa przyjęta przez Radę Najwyższą ostatecznie potwierdza odejście od radzieckiego modelu polityki mieszkaniowej, który przez dziesięciolecia opierał się na kolejkach, ręcznym przydziale i ograniczonych zasobach budżetowych.
Prace nad dokumentem trwały ponad rok, a do projektu zgłoszono około dwóch tysięcy poprawek. Jak podkreślają inicjatorzy zmian, chodzi o modyfikację samej logiki polityki mieszkaniowej. Nowa ustawa, która zastępuje Kodeks Mieszkaniowy z 1983 roku, porządkuje politykę mieszkaniową, wprowadza jasne zasady funkcjonowania rynku i otwiera sektor na inwestycje oraz partnerstwo publiczno-prywatne.
Kluczowa zmiana polega na odejściu od modelu nieodpłatnego przydziału mieszkań, charakterystycznego dla okresu sowieckiego, na rzecz systemu mieszkań dostępnych i socjalnych.
Forma bezpłatna zostaje zachowana wyłącznie dla ściśle określonych grup – żołnierzy, funkcjonariuszy służb porządkowych i obrony cywilnej oraz dzieci-sierot. Pozostałym obywatelom państwo proponuje inne formy wsparcia, które łączą ochronę socjalną z realnymi mechanizmami finansowymi.
Ustawa wprowadza instytucję najmu socjalnego i dostępnego, tworzenie zasobów mieszkaniowych, które pozostaną własnością wspólnot lokalnych i nie będą podlegały prywatyzacji, a także mechanizm najmu z prawem wykupu – rozwiązanie szeroko stosowane w Europie, Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii. Pozwala on po dziesięciu latach najmu nabyć mieszkanie na własność, przy czym z takiej możliwości można skorzystać tylko raz w życiu. Wszystkie opłaty czynszowe trafiać będą do specjalnego funduszu rewolwingowego, z którego finansowana będzie budowa nowego mieszkalnictwa socjalnego.
Istotnym elementem reformy jest zmiana podejścia do mieszkań służbowych. Wieloletnia praktyka ich prywatyzacji doprowadziła do faktycznego wyczerpania takich zasobów na poziomie lokalnym. Nowe zasady przewidują udostępnianie mieszkań służbowych wyłącznie na okres wykonywania obowiązków zawodowych, bez prawa do ich prywatyzacji. Ma to wyeliminować nadużycia i przywrócić temu instrumentowi jego pierwotną funkcję – przyciąganie i zatrzymywanie specjalistów w gminach.
Osobny blok reformy dotyczy cyfryzacji. Ustawa przewiduje stworzenie jednolitego elektronicznego systemu informacyjno-analitycznego w obszarze mieszkalnictwa, który połączy dane o obywatelach, zasobach mieszkaniowych oraz dostępnych programach wsparcia. Formalnie kolejka mieszkaniowa zostaje zachowana, jednak przybiera formę cyfrową: wnioski będą przetwarzane automatycznie, bez ingerencji urzędników, a obywatele zyskają możliwość śledzenia w czasie rzeczywistym swojego statusu oraz dostępnych ofert.
Jednocześnie nowa polityka mieszkaniowa ma wyraźny wymiar ekonomiczny. Ustawa tworzy przewidywalne otoczenie dla inwestycji w mieszkalnictwo — zarówno poprzez mechanizmy partnerstwa publiczno-prywatnego, jak i udział międzynarodowych instytucji finansowych. Jasne zasady zarządzania zasobami mieszkaniowymi, najmu oraz obiegu środków finansowych obniżą ryzyko inwestycyjne i otworzą możliwości skalowania projektów w obszarze mieszkań dostępnych i socjalnych.
To właśnie ten element sprawia, że ustawa jest jednym z kluczowych wskaźników realizacji Planu Ukrainy w ramach instrumentu Ukraine Facility. Dla Unii Europejskiej reforma mieszkaniowa stanowi element stabilności strukturalnej: ogranicza ryzyka korupcyjne, sprzyja integracji osób wewnętrznie przesiedlonych, zmniejsza presję migracyjną oraz zapewnia efektywne wykorzystanie środków przeznaczonych na odbudowę. W 2025 roku Ukraina otrzymała już 10,7 mld EUR finansowania w ramach Ukraine Facility, a kolejne transze są bezpośrednio uzależnione od postępów w realizacji takich reform.
W Radzie Najwyższej podkreśla się, że przyjęta ustawa ma charakter ramowy. Przed Ukrainą stoją jeszcze prace nad przyjęciem aktów szczegółowych dotyczących funduszu mieszkań socjalnych, zmian w Kodeksie Podatkowym oraz uruchomieniem mechanizmów na poziomie wspólnot lokalnych. Kierunek jest jednak jasno określony: Ukraina definitywnie odchodzi od sowieckiego modelu i buduje europejski system polityki mieszkaniowej oparty na jasnych i przejrzystych zasadach.
Wiktoria Czyrwa
Image by wal_172619 from Pixabay