11 grudnia 2025. Ukraińskie banki zakończyły rok z najwyższym od początku wojny tempem udzielania kredytów. W ciągu dziewięciu miesięcy portfel kredytowy po raz pierwszy przekroczył 1 bln UAH, a do listopada wzrósł do 1,35 bln UAH. Po latach stagnacji system dodał ponad 200 mld UAH w ciągu jednego roku, choć kredytowanie nadal obejmuje niewielką część gospodarki i pozostaje kosztowne bez programów preferencyjnych.
Ożywienie rozpoczęło się po długim okresie spadku wolumenów w ujęciu realnym. Część wzrostu zapewniły banki państwowe, które kredytowały duże spółki energetyczne, ale również sektor prywatny wykazał wyraźną dynamikę — zwiększało się kredytowanie zarówno biznesu, jak i ludności. W segmencie korporacyjnym największy przyrost przypadł na sektor rolny, przemysł spożywczy, handel, energetykę, przemysł maszynowy oraz logistykę. Banki aktywnie finansują modernizację i efektywność energetyczną, m.in. we współpracy z instytucjami międzynarodowymi, które rekompensują część kosztów sprzętu. Ważną rolę odgrywają programy państwowe: „5-7-9%”, dopłaty do kosztów zakupu maszyn oraz gwarancje portfelowe, które w praktyce pokrywają większość długoterminowych projektów inwestycyjnych.
Kredytowanie małych i średnich przedsiębiorstw rośnie szybciej niż rynek ogółem, ponieważ to właśnie ten segment generuje stabilny popyt na kapitał. Największe potrzeby dotyczą krótkoterminowych kredytów wspierających działalność operacyjną: overdraftów ( debetów), linii kredytowych, faktoringu, gwarancji. W warunkach wojennych biznes unika długoterminowych zobowiązań, dlatego inwestycyjne kredyty rynkowe pozostają rzadkością, a duże projekty realizowane są głównie poprzez mechanizmy wsparcia państwowego. Osobnym kierunkiem są przedsiębiorstwa sektora obronnego, gdzie popyt na finansowanie rośnie wraz z rozszerzaniem produkcji, choć banki wstrzymują się od ujawniania szczegółów takich operacji.
Również kredytowanie detaliczne odbudowuje się. Portfel kredytów dla osób fizycznych zwiększył się o prawie jedną trzecią — do 277 mld UAH. Najczęściej Ukraińcy zaciągają kredyty na zakup samochodów, sprzętu energetycznego, remonty oraz hipotekę w ramach programu „eOselia”. Część klientów przechodzi z firm pożyczkowych do banków dzięki dłuższym okresom preferencyjnym i niższemu kosztowi kapitału. Wzrost tłumaczy się adaptacją gospodarstw domowych do warunków wojny oraz realizacją odłożonego popytu.
Mimo wyraźnego ożywienia poziom kredytowania gospodarki wciąż pozostaje niski: kredyty korporacyjne stanowią jedynie 8–9 proc. PKB, co nie odpowiada potrzebom odbudowy. Jednocześnie jakość portfeli kredytowych stopniowo się poprawia — udział kredytów zagrożonych spadł do najniższego poziomu od dekady dzięki nowej akcji kredytowej oraz umorzeniu starych zobowiązań. Równocześnie w szeregu branż, takich jak budownictwo, metalurgia czy nieruchomości komercyjne, udział kredytów niespłacanych pozostaje wysoki, co ogranicza aktywność kredytową w tych segmentach.
Finansiści podkreślają, że rekordowe wolumeny były możliwe dzięki wysokiej płynności. Środki klientów w bankach wzrosły do niemal 3 bln UAH, a potencjał inwestowania w certyfikaty depozytowe i obligacje skarbowe został praktycznie wyczerpany. To skłania banki do aktywniejszego kierowania zasobów w stronę kredytowania, co wzmacnia ich rentowność — w ciągu dziewięciu miesięcy 2025 roku sektor wypracował ponad 119 mld UAH zysku netto.
Jednocześnie kredyty nadal są drogie. W 2025 roku stopy procentowe dla biznesu wahały się w granicach 15–17 proc. rocznie, z okresowym wzrostem w związku z podwyższeniem stopy podstawowej. Najlepsze warunki otrzymują duże firmy, a najwyższe koszty ponosi mały biznes. Dlatego programy preferencyjne pozostają kluczowym narzędziem finansowania projektów inwestycyjnych.
W 2026 roku banki oczekują utrzymania wysokiego tempa kredytowania, zwłaszcza w projektach modernizacyjnych, energetycznych i „zielonych”. Jednocześnie rosną ryzyka: podniesienie podatku dochodowego dla banków do 50% ograniczy dostępny kapitał, a restrykcyjna polityka monetarna odsunie w czasie obniżenie kosztu kredytów co najmniej do połowy roku.
Dodatkowym wyzwaniem pozostaje brak narzędzi do finansowania dużych projektów inwestycyjnych.
Ukraińskie banki prawie nie stosują project finance — modelu, w którym zabezpieczeniem jest sam projekt i jego przyszłe przepływy pieniężne, a nie bilans firmy. Z tego powodu większość dużych projektów infrastrukturalnych czy produkcyjnych pozostaje poza zasięgiem finansowania bankowego. Podobnie nierozwinięte jest kredytowanie konsorcjalne, kiedy kilka banków łączy siły, aby udzielić jednej dużej pożyczki. W przypadku wielu projektów, wymagających dziesiątek lub setek milionów dolarów, możliwości pojedynczego banku są po prostu niewystarczające, dlatego bez takich mechanizmów duże inwestycje pozostają faktycznie zablokowane.
W rezultacie tegoroczny wzrost kredytowania odzwierciedla połączenie wysokiej płynności banków, oczyszczonych portfeli, aktywności programów państwowych i międzynarodowych oraz strukturalnego popytu biznesu i gospodarstw domowych na odbudowę. Jednak dalszy potencjał wzrostu będzie zależeć od kosztu kapitału, warunków podatkowych oraz zdolności rynku do przejścia od krótkoterminowych produktów obrotowych do długoterminowych rozwiązań niezbędnych dla odbudowy gospodarki.
Wiktoria Czyrwa
Image by 3D Animation Production Company from Pixabay