10 listopada 2026. Prezydent Wołodymyr Zełenski polecił rządowi przygotowanie programu bezpłatnych przejazdów komunikacją naziemną w Kijowie na wypadek zakłóceń w kursowaniu metra oraz problemów z mostami na Dnieprze. Według wstępnych szacunków zniesienie opłat może kosztować około 180 mln UAH miesięcznie. Realizacja programu będzie jednak zależeć nie tylko od pieniędzy, lecz także od możliwości uruchomienia dodatkowych autobusów.
O swoim poleceniu Zełenski poinformował 8 listopada. Premier ma przedstawić program bezpłatnych przejazdów oraz zapewnienia stolicy rezerwowych autobusów. Chodzi o utrzymanie połączeń komunikacyjnych w razie zakłóceń w pracy metra lub ograniczeń ruchu przez Dniepr.
Na razie nie wiadomo, na których trasach, w jakich okolicznościach i na jak długo przejazdy miałyby być bezpłatne. Nie chodzi o wprowadzenie darmowej komunikacji miejskiej na stałe w całej stolicy. Prezydenckie polecenie nie obejmuje metra.
Według różnych wyliczeń, przytaczanych między innymi przez byłego wiceministra infrastruktury Wiktora Dowhania, zniesienie opłat w miejskiej komunikacji naziemnej kosztowałoby około 180 mln UAH miesięcznie, czyli 2,2 mld UAH rocznie. Podstawą tych szacunków były październikowe wpływy przedsiębiorstwa Kyjiwpastrans ze sprzedaży biletów.
To kwota, którą przewoźnik straciłby na sprzedaży biletów. Nie uwzględnia ona kosztów dodatkowych autobusów, paliwa, obsługi technicznej ani wynagrodzeń kierowców. Jeśli bezpłatne przejazdy zostaną wprowadzone tylko na czas problemów z transportem, wysokość rekompensaty będzie zależeć od tego, jak długo potrwają utrudnienia i ile linii obejmą.
W budżecie Kijowa na 2026 rok przewidziano około 12 mld UAH na utrzymanie komunikacji miejskiej. Z tych pieniędzy miasto pokrywa część kosztów przewoźników, ponieważ wpływy ze sprzedaży biletów nie wystarczają. Jeśli przejazdy staną się bezpłatne, trzeba będzie dodatkowo zrekompensować utracone przychody.
Mer Kijowa Witalij Kliczko ostro zareagował na inicjatywę prezydenta. Podkreślił, że największym problemem stolicy jest obecnie brak kierowców autobusów. Według jego danych na 129 liniach kursuje 418 miejskich autobusów, a zatrudnionych jest 685 kierowców. Kyjiwpastrans ma jeszcze 25 sprawnych autobusów, które mogłyby wyjechać na trasy, ale potrzeba do tego co najmniej 50 kierowców z prawem jazdy kategorii D. Przedsiębiorstwo nie może zatrudnić nowych pracowników ze względu na obowiązujący limit zwolnień z mobilizacji.
„Nie ma kierowców! Może policja ich wyłapie, tak jak elektryków?” – stwierdził emocjonalnie mer stolicy, nawiązując do niedawnego incydentu, gdy mieszkańcy Kijowa, niezadowoleni z długotrwałych przerw w dostawach prądu, blokowali ulice. Zełenski domagał się wówczas zaangażowania policji w rozwiązanie sytuacji i przywrócenia dostaw energii elektrycznej.
Według Kliczki, aby zastąpić metro pod względem liczby przewożonych pasażerów, potrzeba byłoby nawet 1020 autobusów. Jednak nawet taka liczba pojazdów nie zapewniłaby częstotliwości kursowania porównywalnej z metrem, ponieważ autobusy są uzależnione od sytuacji na drogach.
Mer przypomniał również o długu państwa wobec stolicy z tytułu przewozów pasażerów uprawnionych do ulg. Jak twierdzi, w ciągu 11 lat Kijów nie otrzymał ponad 8 mld UAH należnych dotacji. Kliczko zaproponował rządowi, by najpierw rozwiązał ten problem.
Doświadczenie z bezpłatną komunikacją miejską ma już Charków. Po rozpoczęciu pełnoskalowej rosyjskiej inwazji władze miasta zniosły opłaty za przejazdy, a gdy 16 maja 2022 roku wznowiono kursowanie transportu naziemnego, utrzymały tę decyzję w mocy. Mer Charkowa Ihor Terechow tłumaczy ją koniecznością wsparcia mieszkańców przyfrontowego miasta, z których wielu straciło przez wojnę pracę lub dochody. Koszty funkcjonowania metra, tramwajów, trolejbusów i miejskich autobusów pokrywa budżet miasta. W 2026 roku na utrzymanie charkowskich przedsiębiorstw transportowych przewidziano około 3,6 mld UAH. Przez cztery lata wojny wydatki te wzrosły niemal trzykrotnie.
Nie można jednak bezpośrednio porównywać tej kwoty z szacowanymi kosztami dla Kijowa, wynoszącymi 2,2 mld UAH. W Charkowie chodzi o finansowanie całej komunikacji miejskiej, łącznie z metrem. Kijowskie wyliczenia dotyczą jedynie ewentualnej utraty wpływów ze sprzedaży biletów przez przewoźnika obsługującego transport naziemny.
Różne są także powody wprowadzenia bezpłatnych przejazdów. W Charkowie zdecydowano się na nie przede wszystkim po to, by wesprzeć mieszkańców. W Kijowie inicjatywa prezydenta ma zapewnić transport pasażerów w razie zakłóceń w komunikacji miejskiej.
Inicjatywa prezydenta wzbudziła zastrzeżenia ekspertów branżowych i komentatorów politycznych. Ekspert ds. planowania transportu Dmytro Bespałow uważa, że bezpłatne przejazdy mogą mieć sens jako rozwiązanie tymczasowe, na przykład podczas blackoutów lub wstrzymania kursowania transportu elektrycznego. Jego zdaniem długotrwałe zniesienie opłat bez wskazania źródeł finansowania grozi natomiast pogorszeniem sytuacji finansowej przewoźników.
Bespałow ostrzega również przed wzrostem liczby pasażerów bez odpowiedniego zwiększenia liczby pojazdów. Jeśli chętnych do korzystania z autobusów przybędzie, a autobusów na trasach nie będzie więcej, pasażerowie będą musieli dłużej czekać i podróżować w zatłoczonych pojazdach.
Ekspert zaproponował rozważenie innego sposobu na zwiększenie dostępności komunikacji miejskiej. Organizacja społeczna «Pasażerowie Kijowa» opowiadała się między innymi za wprowadzeniem biletów czasowych z bezpłatnymi przesiadkami oraz biletów dobowych i miesięcznych. Zdaniem Bespałowa dla kierowców samochodów ważniejsze od zerowej ceny biletu są szybkość i przewidywalność podróży. Do tego potrzebne są buspasy i odpowiednia liczba pojazdów.
Z kolei ekspert ds. transportu Wasyl Szewczenko zwraca uwagę na konieczność lepszej organizacji ruchu podczas ograniczeń na mostach. Jego zdaniem odpowiednie przekierowanie ruchu i dobra koordynacja służb mogą złagodzić skutki takich utrudnień.
Wiktor Dowhań wątpi w zasadność ponoszenia dodatkowych wydatków budżetowych na bezpłatne przejazdy. Uważa, że przy obecnych możliwościach finansowych państwa priorytetem powinny być odbudowa uszkodzonej infrastruktury energetycznej, zapewnienie awaryjnego zasilania wodociągów oraz ochrona mostów.
Szef grupy badawczo-analitycznej InfoLight.UA Jurij Honczarenko obawia się, że wprowadzenie bezpłatnych przejazdów może utrudnić pozyskiwanie pomocy międzynarodowej. Jego zdaniem darczyńcy mogą zacząć kwestionować potrzebę dodatkowego finansowania miasta, skoro stać je na pokrywanie pełnych kosztów przewozu pasażerów.
Niektórzy komentatorzy w ogóle wątpią, że inicjatywa zostanie zrealizowana. Znany dziennikarz Serhij Rudenko przypomniał kilka wcześniejszych głośnych pomysłów Zełenskiego, które nigdy nie doczekały się realizacji. Wśród nich znalazły się przeniesienie Biura Prezydenta do Ukraińskiego Domu i urządzenie tam przeszklonych biur, utworzenie uniwersytetu prezydenckiego oraz rozdanie emerytom bezpłatnych smartfonów. Zdaniem Rudenki te przykłady dają powody, by sceptycznie oceniać również perspektywy wprowadzenia darmowej komunikacji miejskiej w Kijowie.
Wiktoria Czyrwa
Image by Misael Silvera from Pixabay