7 września 2026. Raport Warsaw Enterprise Institute i Institute for Economic Research and Policy Consulting „Wpływ przystąpienia Ukrainy do UE na WPR” wskazuje, że rzeczywisty wpływ akcesji Ukrainy na Polskę będzie zależał przede wszystkim od konstrukcji przyszłej WPR, wielkości budżetu Unii, mechanizmów przejściowych oraz zasad, na jakich ukraińscy producenci zostaną objęci unijnym wsparciem.
Punktem wyjścia do analizy powinno być zrozumienie różnic strukturalnych między polskim a ukraińskim rolnictwem. Przed rozpoczęciem pełnoskalowej wojny oba państwa osiągały porównywalną wartość produkcji rolnej. W 2020 r. było to około 27,4 mld EUR w Ukrainie i 25,9 mld EUR w Polsce, różnica polegała jednak na skali wykorzystanych zasobów: Ukraina osiągała taki wynik na ponad 41 mln hektarów gruntów użytkowanych rolniczo, Polska zaś na niespełna 15 mln hektarów, jeszcze bardziej znaczące są różnice w przetwórstwie, w 2020 r. Ukraina wyeksportowała przetworzoną żywność o wartości niespełna 3 mld EUR, podczas gdy polski eksport w tej kategorii przekroczył 18 mld EUR.
Ta różnica ma zasadnicze znaczenie dla przyszłych relacji gospodarczych. Ukraina jest silnym producentem surowców rolnych, przede wszystkim zbóż, kukurydzy, rzepaku, słonecznika i olejów roślinnych. Polska natomiast w ciągu ponad dwóch dekad członkostwa w UE zbudowała rozwinięty sektor przetwórstwa spożywczego, coraz mocniej oparty na produkcji o wysokiej wartości dodanej.
Nie oznacza to jednak braku konkurencji. Szczególnie narażone mogą być polskie gospodarstwa rodzinne specjalizujące się w standardowej produkcji roślinnej, duzi ukraińscy producenci dysponują przewagą skali, a potencjalny dostęp do instrumentów WPR mógłby dodatkowo wzmacniać ich pozycję. Z drugiej strony konkurencyjne cenowo ukraińskie zboża i rośliny oleiste mogą obniżać koszty polskiego przemysłu przetwórczego i produkcji zwierzęcej, oznacza to, że skutki integracji będą różne dla poszczególnych segmentów polskiego rolnictwa.
Doświadczenia lat 2022-2024 dobrze pokazały tę złożoność. Napływ produktów rolnych z Ukrainy stał się w Polsce źródłem poważnych napięć społecznych i politycznych, ale równocześnie tańsze surowce przynosiły korzyści części polskich przedsiębiorstw przetwórczych oraz producentom zwierzęcym, dlatego przyszłej integracji Ukrainy nie można analizować w kategoriach jednego bilansu dla całego sektora rolnego.
Znacznie poważniejszym problemem może okazać się przyszła konstrukcja Wspólnej Polityki Rolnej. Polska należy obecnie do największych beneficjentów WPR – w 2023 r. otrzymała około 5,1 mld EUR. Jednocześnie skala ukraińskiego rolnictwa jest wyjątkowa: przed wojną Ukraina dysponowała ponad 41 mln hektarów użytków rolnych, podczas gdy cała UE-27 posiada około 156 mln hektarów. Jej przystąpienie zwiększyłoby więc unijną bazę gruntów rolnych mniej więcej o jedną czwartą.
Raport przedstawia kilka scenariuszy pokazujących potencjalną skalę presji na polską alokację. W przypadku ograniczenia przyszłego budżetu rolnego i stopniowego włączania Ukrainy do systemu płatności polska koperta mogłaby, przy zastosowaniu logiki WPR sprzed 2027 r., spaść z około 25 mld EUR do 17,4 mld EUR.
Autorzy raportu wyraźnie zaznaczają jednak, że wartości te nie są prognozą. System finansowania po 2027 r. może działać na innych zasadach, dlatego wejście Ukrainy nie musi automatycznie oznaczać proporcjonalnego odebrania środków Polsce.
Kluczowe będzie to, czy integracja nowego państwa członkowskiego zostanie sfinansowana poprzez zwiększenie ogólnego budżetu UE, czy poprzez redystrybucję już istniejących środków. Z polskiego punktu widzenia właśnie ta kwestia powinna być jednym z najważniejszych elementów negocjacji. Polska powinna zabiegać o to, aby finansowanie udziału Ukrainy w WPR odbywało się z dodatkowych środków, a nie kosztem wcześniej ustalonych kopert państw członkowskich.
Najbardziej perspektywicznym obszarem współpracy jest wykorzystanie komplementarności obu sektorów, zamiast ograniczać relacje do konkurencji w zakresie podstawowych produktów rolnych, Polska i Ukraina mogą rozwijać transgraniczne łańcuchy wartości, w których ukraińska produkcja surowcowa będzie łączona z polskim przetwórstwem, technologią, logistyką i możliwościami eksportowymi.
Dla Polski jest to szczególnie istotne ze względu na znaczenie przemysłu rolno-spożywczego, w 2024 r. wartość polskiego eksportu rolno-spożywczego osiągnęła rekordowe 53,5 mld EUR. Dostęp do konkurencyjnych cenowo zbóż, olejów czy komponentów paszowych może wspierać polskich producentów żywności w rywalizacji zarówno na rynku unijnym, jak i na rynkach światowych.
Nie powinno to jednak oznaczać sprowadzenia Ukrainy wyłącznie do roli dostawcy taniego surowca, znacznie korzystniejszy długofalowo byłby rozwój wspólnych przedsięwzięć w zakresie przetwórstwa, magazynowania, dystrybucji czy technologii rolnej, pozwalałoby to pozostawiać większą część wartości dodanej w regionie i tworzyć trwałe powiązania między przedsiębiorstwami obu państw.
Drugim strategicznym obszarem współpracy jest infrastruktura, wojna pokazała zarówno znaczenie alternatywnych tras eksportowych Ukrainy, jak i ograniczenia obecnej infrastruktury granicznej i transportowej Europy Środkowej.
Przyszła integracja Ukrainy z jednolitym rynkiem będzie wymagała rozbudowy przejść granicznych, terminali przeładunkowych, magazynów, infrastruktury kolejowej i drogowej oraz zwiększenia przepustowości tras prowadzących do portów. Ze względu na swoje położenie Polska może pełnić funkcję jednego z głównych węzłów logistycznych łączących ukraiński sektor rolno-spożywczy z UE i rynkami światowymi.
Kryzys zbożowy pokazał jednak, że tranzyt należy skutecznie oddzielać od niekontrolowanego napływu produktów na rynek lokalny. Rozbudowie infrastruktury powinny więc towarzyszyć cyfrowe systemy monitorowania przepływów, większe możliwości magazynowania oraz mechanizmy szybkiego reagowania na zakłócenia regionalnych rynków, korzyści z takich inwestycji mogłyby odczuć również polskie porty, firmy transportowe, operatorzy logistyczni i przedsiębiorstwa przetwórcze.
Trzecim ważnym kierunkiem jest transfer wiedzy i doświadczeń instytucjonalnych, Polska przeszła już proces, który Ukrainę dopiero czeka: dostosowanie prawa rolnego i norm sanitarnych do wymogów UE, stworzenie systemu płatności, rozwój administracji obsługującej WPR oraz modernizacja gospodarstw z wykorzystaniem funduszy europejskich, Ukraina będzie musiała między innymi stworzyć sprawny Zintegrowany System Zarządzania i Kontroli, rozbudować cyfrową rejestrację gruntów i dzierżaw oraz przygotować odpowiednio akredytowaną agencję płatniczą, otwiera to pole do współpracy z polskimi instytucjami publicznymi, organizacjami producentów, firmami technologicznymi, uczelniami i sektorem doradczym.
Polsko - ukraińska współpraca rolna może z czasem wykraczać znacznie poza wymianę towarową. Raport wskazuje na rosnące znaczenie inwestycji w przetwórstwo, magazynowanie, cyfryzację, technologie rolne, usługi doradcze i zwiększanie odporności produkcji, dla Ukrainy modernizacja rolnictwa będzie częścią powojennej odbudowy, dla Polski może oznaczać nowe możliwości dla producentów maszyn rolniczych, technologii przetwórczych i magazynowych, przedsiębiorstw informatycznych czy firm świadczących usługi profesjonalne. Warunkiem stabilnej współpracy będzie również stopniowa harmonizacja norm środowiskowych, sanitarnych, weterynaryjnych oraz dotyczących dobrostanu zwierząt.
Akcesja Ukrainy do Unii Europejskiej nie musi oznaczać ani katastrofy dla polskiego rolnictwa, ani automatycznej korzyści gospodarczej. Jej skutki będą zależały od sposobu zaprojektowania procesu integracji i od tego, czy Polska odpowiednio wcześnie zdefiniuje własne interesy.
Integracja powinna mieć charakter stopniowy, obejmować odpowiednie okresy przejściowe, mechanizmy ochrony najbardziej wrażliwych sektorów oraz rozwiązania zapobiegające nadmiernej koncentracji unijnego wsparcia w największych gospodarstwach. Jednocześnie polska polityka powinna aktywnie wspierać przedsiębiorstwa i instytucje, które mogą skorzystać na rozwoju ukraińskiego rynku - w przetwórstwie, logistyce, infrastrukturze, technologiach rolnych i doradztwie.
Opracowała: Nune Gevorgian
Źródło: Wpływ przystąpienia Ukrainy do UE na WPR , Warsaw Enterprise Institute, Warszawa, 2026