29 kwietnia 2026. W minionym roku liczba fałszywych hrywien w Ukrainie spadła trzykrotnie. Według danych Narodowego Banku Ukrainy na 1 mln prawdziwych banknotów przypadało zaledwie około 1,7 fałszywej sztuki. Dla porównania, w 2024 roku wskaźnik ten wynosił 5,1 banknotu. To najniższy poziom fałszowania hrywny od początku pełnoskalowej wojny.
Pod tym względem Ukraina wypada nawet lepiej niż strefa euro. Według danych Europejskiego Banku Centralnego w 2025 roku w krajach UE na 1 mln autentycznych banknotów euro przypadało około 14 fałszerstw – ponad ośmiokrotnie więcej niż w Ukrainie.
Spadek poziomu fałszerstw w Narodowym Banku tłumaczy się kilkoma czynnikami.
Po pierwsze, trwa wymiana starych banknotów na nowsze, z wzmocnionymi zabezpieczeniami. Współczesne banknoty mają kilkadziesiąt elementów weryfikacyjnych, które można rozpoznać nawet bez specjalistycznego sprzętu, ale które są trudne do technicznego odtworzenia. Dla banków i instytucji finansowych ryzyko jest jeszcze niższe: fałszywe banknoty są automatycznie odrzucane podczas przetwarzania gotówki – na podstawie cech ultrafioletowych, podczerwonych i magnetycznych. Dlatego główna strefa ryzyka przesuwa się z systemu bankowego do codziennych rozliczeń.
Po drugie, jest to efekt systemowej pracy organów ścigania. W Narodowym Banku podkreśla się, że ograniczenie liczby fałszerstw umożliwiła współpraca z Biurem Bezpieczeństwa Ekonomicznego, Departamentem Dochodzeń Strategicznych Policji Narodowej, a także instytucjami eksperckimi MSW i Ministerstwa Sprawiedliwości, które zajmują się wykrywaniem i ściganiem tego typu przestępstw. Wszystkie przechwycone fałszywe banknoty są przekazywane organom ścigania, co pozwala nie tylko rejestrować przypadki, lecz także identyfikować kanały ich dystrybucji i zapobiegać dalszemu obiegowi.
W efekcie zmienia się także charakter samych fałszerstw. O ile wcześniej chodziło o mniej lub bardziej jakościowe imitacje, obecnie większość przechwyconych banknotów charakteryzuje się niskim poziomem wykonania. Nie wytrzymują one uważnej weryfikacji i są obliczone na sytuacje codzienne: pośpiech, słabe oświetlenie, płatność gotówką bez dokładnego sprawdzenia.
Struktura fałszerstw pozostaje stabilna. W 2025 roku 80 proc. przechwyconych fałszywych banknotów stanowiły banknoty o nominale 500 UAH, kolejne 13 proc. – 200 UAH. Pozostałe nominały – 20, 50, 100 i 1000 UAH – łącznie stanowiły zaledwie 7 procent. Najczęściej fałszowano banknoty starego wzoru z lat 2003–2007, przede wszystkim banknot 500 UAH z emisji 2006 roku.
Z kolei nowe banknoty okazały się znacznie trudniejszym celem. Fałszywe hrywny nowej generacji (emisje z lat 2014–2019) stanowiły jedynie 10 proc. całkowitej liczby wykrytych w systemie bankowym. W przeliczeniu daje to około 0,2 fałszywego banknotu na 1 mln prawdziwych banknotów w obiegu.
Oddzielną strefę ryzyka stanowi waluta obca. Tutaj sytuacja również się poprawiła: w 2025 roku poziom wykrytych fałszerstw spadł o około jedną czwartą. Jednocześnie struktura pozostaje wymowna: 93 proc. wykrytych fałszywych banknotów to dolary amerykańskie, a pozostałe 7 proc. – euro.
Najczęściej fałszowano banknoty o nominale 100 USD, które stanowiły 85 proc. wszystkich fałszywych dolarów.
Dlatego główna rekomendacja Narodowego Banku Ukrainy jest prosta: nie wymieniać waluty „z ręki”, przez przypadkowych pośredników ani w oparciu o wątpliwe ustalenia online. Banki i licencjonowane kantory korzystają ze sprzętu sprawdzającego zabezpieczenia ultrafioletowe, podczerwone i magnetyczne. Dla instytucji finansowych takie fałszerstwa nie stanowią poważnego zagrożenia – są eliminowane przez systemy techniczne. Natomiast zwykła osoba, która się spieszy lub przyjmuje walutę bez sprawdzenia, pozostaje głównym celem.
Sprawdzenie hrywny jest możliwe także bez specjalistycznego sprzętu. Najprostszy schemat to dotyk, światło i odpowiedni kąt spojrzenia. Najpierw warto ocenić papier: różni się od zwykłego, a niektóre elementy prawdziwego banknotu mają wyczuwalną fakturę. Następnie banknot należy obejrzeć pod światło: powinny być widoczne znaki wodne, nitka zabezpieczająca oraz element recto–verso tworzący spójny obraz. Na końcu warto zmienić kąt nachylenia: na współczesnych banknotach powinny ujawniać się elementy optycznie zmienne, w tym „okienkowa” nitka polimerowa oraz element SPARK z efektem ruchu i zmiany koloru.
Jeśli podejrzany banknot już trafił w ręce, nie należy próbować „pozbyć się” go w sklepie ani przekazywać innej osobie. Może to mieć konsekwencje prawne, jeśli ktoś świadomie wprowadza fałszywe pieniądze do obiegu. Właściwą drogą jest zgłoszenie się do banku. Instytucja finansowa przekaże banknot do bezpłatnej ekspertyzy w Narodowym Banku. Jeśli hrywna okaże się autentyczna i pozostaje środkiem płatniczym, jej wartość zostanie zwrócona. Autentyczna waluta obca po sprawdzeniu wróci do właściciela. Jeśli natomiast banknot okaże się fałszywy, zostanie zatrzymany bez odszkodowania, a informacja trafi do organów ścigania.
Problem fałszywych pieniędzy w Ukrainie nie zniknął, ale zmienił swój charakter. Współczesną hrywnę fałszuje się znacznie rzadziej, a większość podróbek opiera się na nieuwadze ludzi. Przeciwdziałanie fałszerstwom to zadanie Narodowego Banku, banków i organów ścigania, ale wiele zależy także od samych obywateli. Nie należy przyjmować waluty z niepewnych źródeł, banknoty trzeba sprawdzać od razu – w momencie płatności, a duże nominały szczególnie uważnie.
Wiktoria Czyrwa
Image by Pete Linforth from Pixabay