18 grudnia 2025. Gabinet Ministrów zatwierdził pakiet projektów ustaw niezbędnych do przystąpienia Ukrainy do Jednolitego Obszaru Płatności w Euro (SEPA). To odpowiedź na wieloletnie oczekiwania środowiska biznesowego oraz sektora finansowego dotyczące prostszych, tańszych i bardziej przejrzystych zasad rozliczeń transgranicznych.
SEPA obejmuje ponad 40 państw Europy i obsługuje setki milionów użytkowników, zapewniając szybkie i ujednolicone płatności w euro według wspólnych zasad. Dla Ukrainy ruch w tym kierunku oznacza obniżenie kosztów i przyspieszenie transgranicznych przelewów w euro, a także dalsze zbliżenie do przestrzeni finansowej Unii Europejskiej.
Proponowane ustawy dostosowują ukraińskie ustawodawstwo w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu do standardów UE i zaleceń FATF — jednego z podstawowych wymagań Europejskiej Rady ds. Płatności przy dopuszczaniu państw do systemu SEPA.
Projekty ustaw koncentrują się na zmianach zasad monitoringu finansowego oraz przejrzystości struktury własności w systemie finansowym. Przewidują one utworzenie scentralizowanych rejestrów rachunków bankowych i indywidualnych sejfów osób fizycznych, a także rejestru rzeczywistych beneficjentów trustów i podobnych struktur prawnych. Chodzi wyłącznie o podstawowe dane identyfikacyjne, bez dostępu do informacji o saldach czy przepływach środków, przy zachowaniu reżimu tajemnicy bankowej.
Równolegle zaostrzane są wymogi dotyczące weryfikacji beneficjentów rzeczywistych osób prawnych. Rozszerzany jest też krąg podmiotów objętych monitoringiem finansowym oraz wprowadzane są dodatkowe mechanizmy odpowiedzialności za naruszenia przepisów w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy.
Jedną z najbardziej dyskusyjnych propozycji było utworzenie rejestru rachunków bankowych i indywidualnych sejfów osób fizycznych. Krytycy tego pomysłu wskazywali na ryzyka dla tajemnicy bankowej oraz możliwość nadmiernego dostępu państwa do informacji finansowych obywateli. W obecnej wersji projektów ustaw część tych zastrzeżeń została uwzględniona: administrowanie rejestrem powierzono Ministerstwu Finansów, a zakres gromadzonych danych ograniczono do podstawowych informacji identyfikacyjnych — numeru rachunku w formacie IBAN, imienia i nazwiska właściciela oraz nazwy banku.
Informacje o saldach, przepływach środków, zawartości sejfów ani innych operacjach finansowych nie będą do rejestru wprowadzane. Dostęp do niego będą miały wyłącznie określone ustawowo organy państwowe i tylko za pośrednictwem zabezpieczonych kanałów, w ramach postępowań dotyczących poważnych przestępstw, co formalnie pozwala zachować reżim tajemnicy bankowej.
Równolegle wprowadzany jest rejestr rzeczywistych beneficjentów trustów i podobnych struktur prawnych oraz doskonalone są mechanizmy weryfikacji beneficjentów osób prawnych. Ma to zwiększyć przejrzystość przepływów finansowych i uniemożliwić wykorzystywanie skomplikowanych struktur korporacyjnych do ukrywania pochodzenia środków. Zmiany legislacyjne rozszerzają także krąg podmiotów objętych monitoringiem finansowym, w szczególności w obszarach dotychczas słabiej kontrolowanych oraz wzmacniają odpowiedzialność za naruszenia przepisów AML/CFT.
Odrębny blok zmian dotyczy ochrony sygnalistów. Projekty ustaw przewidują dodatkowe gwarancje, w tym prawo do bezpłatnej pomocy prawnej oraz zakaz ujawniania informacji o osobach zgłaszających naruszenia finansowe. Jednocześnie wprowadza się zmiany do przepisów administracyjnych, karnych i cywilnych, które ustanawiają odpowiedzialność za prześladowanie osób zgłaszających nieprawidłowości i nielegalne wykorzystywanie informacji o nich, a także równoważą ochronę praw do reputacji osób i firm.
Efekt przystąpienia Ukrainy do SEPA oceniany jest jako znaczący. Według szacunków Ministerstwa Finansów roczne oszczędności na międzynarodowych przelewach w euro mogą wynieść od 70 do 100 mln euro. Dla około 120 tysięcy małych i średnich przedsiębiorstw, regularnie współpracujących z rynkiem UE, oznacza to oszczędności rzędu kilku tysięcy euro rocznie na każdą firmę. Oczekuje się, że obniżenie kosztów transakcyjnych oraz stymulowanie eksportu, w szczególności w sektorze IT, mogą przynieść dodatkowy wzrost PKB już w pierwszym roku po uruchomieniu pełnoprawnych płatności SEPA.