14 października 2025. W Ukrainie oficjalnie zaczęła działać instytucja lobbingu — nowy mechanizm otwartego wpływu biznesu, stowarzyszeń i organizacji społecznych na politykę państwa. Po uruchomieniu Rejestru Przejrzystości zarejestrowały się pierwsze dziesiątki lobbystów, powstało profesjonalne stowarzyszenie, a wraz z nim — Wyższa Szkoła Lobbingu, która ma szkolić specjalistów w zakresie przejrzystych i etycznych działań.
Przypomnijmy, że ustawa „O lobbingu” weszła w życie na początku września 2025 roku. Dokument po raz pierwszy wprowadził legalne mechanizmy wpływania na podejmowanie decyzji państwowych. Jednocześnie Narodowa Agencja ds. Zapobiegania Korupcji (NAZK) uruchomiła główne narzędzie realizacji ustawy — Rejestr Przejrzystości, czyli otwartą publiczną platformę, która gromadzi i publikuje dane o podmiotach prowadzących działalność lobbingową oraz ich sprawozdaniach.
Na dzień 30 września 2025 roku w Rejestrze Przejrzystości zarejestrowano 73 podmioty prowadzące działalność lobbingową, w tym 39 osób prawnych (w imieniu których działa 113 osób) oraz 34 osoby fizyczne. Jedna osoba zakończyła działalność, zatem łączna liczba oficjalnych lobbystów wynosi 147 osób. Już po kilku dniach, według danych NAZK, liczba zarejestrowanych podmiotów wzrosła do 84, co świadczy o stopniowym rozszerzaniu się tego nowego dla Ukrainy rynku.
W strukturze zarejestrowanych osób prawnych największy udział mają spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (16), następnie stowarzyszenia (8), spółki akcyjne (5), zespoły adwokackie (3), związki organizacji obywatelskich (3), związki społeczne (2) oraz jeszcze dwa podmioty o innych formach organizacyjno-prawnych. W ten sposób w Rejestrze obecne są zarówno prywatne przedsiębiorstwa, jak i organizacje zawodowe oraz społeczne.
Najwięcej lobbystów działa w sferach polityki gospodarczej, finansowej i regulacyjnej — ten kierunek wybrało 54 podmiotów. Niewiele mniej, bo 53, koncentruje się na działalności organów ścigania. Popularne pozostają również innowacje i transformacja cyfrowa (49 podmiotów), transport i infrastruktura (47), polityka ekologiczna, rolna i gruntowa (45). Najmniejsze zainteresowanie budzi sektor młodzieży i sportu, który wybrało jedynie 26 lobbystów.
Pomimo ambitnego startu, pierwsze tygodnie obowiązywania ustawy ujawniły szereg luk praktycznych i legislacyjnych. Przede wszystkim państwo wciąż nie określiło osobnego PKD dla działalności lobbingowej, co utrudnia ewidencję podatkową i kwalifikację prawną zawodu.
Zastępczyni przewodniczącego Narodowego Stowarzyszenia Lobbystów Ukrainy Iryna Szapowałowa wyjaśnia, że obecnie lobbyści są formalnie zaliczani do kategorii „działalność w zakresie relacji publicznych”. Jednak taka klasyfikacja nie odzwierciedla prawnej istoty ich pracy.
„Posiadanie własnego kodu PKD to nie tylko kwestia techniczna, ale także element reputacyjny dla branży. Umożliwi to wyraźne oddzielenie profesjonalnego lobbingu od PR-u czy doradztwa politycznego” – podkreśliła Szapowałowa.
Uczestnicy rynku skarżą się również na techniczne niedoskonałości samego Rejestru prowadzonego przez NAZK. Niektóre zespoły adwokackie początkowo rejestrowały się jako osoby prawne, a następnie dublowały zgłoszenia jako osoby fizyczne — z powodu niedoskonałego interfejsu i niejasnych wymagań dotyczących dokumentacji. Z drugiej strony lobbyści przyznają, że mimo trudności stworzenie publicznego rejestru to niezbędny krok w kierunku legalizacji wpływu na politykę. Każda interakcja z parlamentem lub ministerstwami pozostawi bowiem ślad w sprawozdaniach — a to oznacza większą przejrzystość i profesjonalizm.
Jak podkreśla NAZK, w przyszłości planuje ono regularnie aktualizować dane w Rejestrze Przejrzystości i publikować raporty analityczne. Eksperci przewidują, że do końca roku liczba zarejestrowanych lobbystów może się podwoić, ponieważ wiele firm i organizacji zawodowych wciąż przygotowuje dokumenty do rejestracji.