29 września 2025. W ciągu pierwszych siedmiu miesięcy roku Antymonopolowy Komitet Ukrainy nałożył na firmy kary w wysokości 5,1 mld UAH. Taka kwota kilkadziesiąt razy przewyższa ubiegłoroczne kary i jest rekordowa w całym okresie wojny. Większe kary regulator nałożył ostatnio tylko w 2021 roku – 7 mld UAH.
Ważne jest to, że niemal cała obecna suma skoncentrowana jest w dwóch sprawach. Chodzi o dystrybutorów farmaceutycznych „BaDM” oraz SP „Optima-Pharm, LTD”, którym zarzucono uzgodnione działania na rynku leków. Kary dla nich wyniosły 4,8 mld UAH. Pozostałe przypadki to głównie zmowy podczas przetargów i zamówień publicznych: od robót budowlanych w regionach po dostawy sprzętu medycznego. We wrześniu, na przykład, aż pięć firm — „Aditus Implant Medical”, „Santers Trade”, „Medtorg Service”, „Aquarius Group” oraz „Nidel Stream” — otrzymało sankcje na łączną kwotę prawie 13 mln UAH.
Biznes odbiera takie podejście jako nadmierną presję. Przedsiębiorcy wskazują na kilka systemowych problemów.
Po pierwsze, w obowiązującym ustawodawstwie o ochronie konkurencji gospodarczej zbyt szeroko określono samo pojęcie naruszenia. W rezultacie wszelkie kontakty między uczestnikami rynku mogą zostać zinterpretowane jako „zmowa”. To tworzy poczucie nieprzewidywalności: uczestnicy rynku nie wiedzą, jakie dokładnie działania mogą skończyć się miliardowymi sankcjami.
Po drugie, nieprzejrzysta pozostaje kwestia wysokości kar. Prawo pozwala stosować do 10 proc. rocznego dochodu, jednak kryteria, według których wybierana jest konkretna kwota, nie są ujawniane. Dla biznesu oznacza to ryzyko znalezienia się pod maksymalnie surową sankcją bez jasnych podstaw.
Kolejny zarzut to niewystarczająca jawność decyzji. Przedsiębiorcy zauważają, że komitet nie zawsze publikuje materiały z badań rynku, które stanowią podstawę jego wniosków. W efekcie firmy nie mogą zrozumieć logiki regulatora i nie czują się chronione.
Nie mniej dotkliwa jest też strona biurokratyczna. Gromadzenie i przekazywanie dużych ilości danych na żądania AMKU wymaga znacznych zasobów, co jest szczególnie trudne w czasie wojny. Choć w ostatnich latach regulator stał się bardziej elastyczny w kwestii terminów odpowiedzi, zakres wymagań pozostaje obciążający.
Dodatkowo biznes zwraca uwagę na to, że AMKU nie reaguje wystarczająco aktywnie na wzrost udziału państwa w gospodarce. Odbierane jest to jako stronniczość: sektor prywatny karany jest surowo, podczas gdy spółki państwowe pozostają poza głównym zainteresowaniem.
Rezultatem braku zaufania są masowe pozwy sądowe przeciwko nałożonym karom. Według danych AMKU, na początku września faktycznie zapłacono jedynie około 40 mln UAH — niewielką część z 5,1 mld naliczonych. Reszta kwoty jest kwestionowana, a łączna wartość takich spraw przekracza 10 mld UAH.
Jednak Antymonopolowy Komitet nie zmienia swojej linii. W instytucji podkreślają: prawo do własnej interpretacji norm to nie samowola, lecz standardowa praktyka w ustawodawstwie konkurencyjnym. W UE i Wielkiej Brytanii regulatorzy również mają uprawnienia dyskrecjonalne i to właśnie na nich opiera się system kontroli.
Ponadto w komitecie uważają, że wiele zarzutów biznesu wynika z braku znajomości możliwości ochrony prawnej. Firmy nie zawsze wykorzystują wszystkie instrumenty odwoławcze przewidziane prawem, dlatego odbierają decyzje jako nieprzejrzyste czy niesprawiedliwe.
Pomimo ostrych konfliktów, przedsiębiorcy proponują konkretne kroki. Chcą bardziej precyzyjnego wykazu działań uznawanych za naruszenie oraz przejrzystej skali kar — w zależności od ciężaru przewinienia. Pojawia się również postulat, aby AMKU publikował badania wraz z decyzjami, co dałoby firmom możliwość zrozumienia logiki komitetu.
Inna linia dyskusji dotyczy niezależności politycznej. Biznes uważa, że procedury powoływania kierownictwa AMKU wymagają zmian, aby zagwarantować brak wpływu ze strony władzy. Ponadto przedsiębiorcy wzywają regulatora do bardziej aktywnego udziału w walce z szarą strefą gospodarki.
Wiktoria Czyrwa
Image by Joachim Schnürle from Pixabay