2 lutego 2026. Relacje polsko-ukraińskie w ostatnich latach przeszły transformację o charakterze bezprecedensowym w nowożytnej historii regionu. Wojna rosyjsko-ukraińska, masowa migracja uchodźcza, intensyfikacja kontaktów gospodarczych oraz politycznych sprawiły, że Polska i Ukraina znalazły się w stanie „codziennej współobecności”. W tym kontekście raport Centrum Mieroszewskiego „Polska i Polacy oczami Ukraińców 2025” pozwala uchwycić dynamikę społecznych percepcji i napięć w tej relacji.
Badanie przeprowadzone na reprezentatywnej próbie ponad 1000 dorosłych mieszkańców Ukrainy (z wyłączeniem terytoriów okupowanych oraz diaspory) oraz uzupełnione wywiadami fokusowymi pozwala na pogłębioną analizę mechanizmów kształtujących ukraińskie postrzeganie Polski. Jego znaczenie polega nie tyle na porównywaniu sympatii, ile na identyfikacji procesów społecznych i politycznych, które determinują przyszłość relacji bilateralnych.
Z perspektywy ukraińskiej Polska pozostaje jednym z najważniejszych partnerów międzynarodowych.
Zdecydowana większość respondentów wskazuje Polskę jako państwo, które odegrało kluczową rolę we wsparciu Ukrainy po 2022 roku, zwłaszcza w sferze humanitarnej, migracyjnej oraz jako pierwsze państwo kontaktu w początkowej fazie wojny. Istotne jest jednak, że relacje z Polską nie są postrzegane abstrakcyjnie, lecz przez pryzmat doświadczeń codziennych: przekraczania granicy, pobytu uchodźczego, pracy, edukacji czy kontaktów z instytucjami publicznymi. Ten poziom bezpośredniości sprawia, że Polska oceniana jest według wyższych standardów niż inni partnerzy Ukrainy, a oczekiwania wobec niej mają charakter szczególnie konkretny i wymagający.
Raport wskazuje na systematyczne zacieśnianie więzi międzyludzkich między społeczeństwami, odsetek Ukraińców, którzy nigdy nie byli w Polsce, spadł z 65 proc. w latach 2022-2023 do 56 proc. w 2025 roku, a liczba osób odwiedzających Polskę wzrosła do 30 procent. Około 30 proc. respondentów deklaruje, że w ich rodzinach są osoby, które wyjechały do Polski po rozpoczęciu pełnoskalowej wojny. Ponad jedna trzecia badanych posiada osobiste więzi z Polską poprzez relacje przyjacielskie lub rodzinne, znajomość języka, zainteresowanie kulturą czy powiązania zawodowe, ponadto większość Ukraińców korzystała z polskich towarów lub usług, co potwierdza intensyfikację relacji gospodarczych i konsumenckich.
Jednym z kluczowych wniosków raportu jest ewolucja ukraińskich postaw wobec Polski. Entuzjastyczna wdzięczność z pierwszych miesięcy wojny uległa osłabieniu, ustępując bardziej zniuansowanym, ambiwalentnym ocenom. Poprawa wizerunku Polski i Polaków wynika przede wszystkim z utrwalonej pamięci o udzielonej pomocy, humanitarnej, materialnej i wojskowej, oraz z doświadczeń uchodźczych.
Z kolei pogorszenie ocen wiąże się z bezpośrednimi doświadczeniami nieżyczliwego traktowania, konfliktami gospodarczymi (zwłaszcza kryzysem zbożowym i blokadą granicy) oraz informacjami o takich incydentach. Warto podkreślić, że mimo tych napięć ogólny bilans postaw pozostaje umiarkowanie pozytywny: 43 proc. respondentów ma pozytywną opinię o Polakach, 49 proc. neutralną, a jedynie 8 proc. negatywną. Zgodnie z raportem, w 2025 roku 36 proc. respondentów zetknęło się z przypadkami nieprzychylnego stosunku, podczas gdy w 2022 roku odsetek ten wynosił zaledwie 5 procent. Źródłem nieżyczliwości byli najczęściej nieznajomi, ale także znajomi, sąsiedzi, współpracownicy oraz przedstawiciele służb granicznych.
Jednocześnie niemal identyczny odsetek badanych (29 proc.) deklaruje doświadczenia bezinteresownej pomocy ze strony Polaków, co wskazuje na ambiwalentny, wielowymiarowy charakter kontaktów społecznych, ta równowaga między negatywnymi i pozytywnymi doświadczeniami stanowi ważny element percepcji Polski jako społeczeństwa pluralistycznego, w którym współistnieją różne postawy wobec Ukrainy.
Jednym z najbardziej znaczących ustaleń badania jest wyraźne rozróżnienie między oceną polskiego społeczeństwa a oceną decyzji politycznych i instytucjonalnych. Krytyka dotyczy przede wszystkim konkretnych rozwiązań, regulacji handlowych, polityki granicznej czy sposobu komunikowania decyzji, a nie Polaków jako narodu. Respondenci podkreślają znaczenie stabilności zasad i przewidywalności polityki, które w warunkach wojny mają fundamentalne znaczenie psychologiczne i społeczne, nagłe zmiany są postrzegane jako źródło frustracji i niepewności, nawet jeśli nie prowadzą do odrzucenia relacji jako takich.
Kwestie pamięci historycznej, zwłaszcza spory wokół Rzezi Wołyńskiej i postaw wobec UPA, pozostają obecne w świadomości ukraińskiej opinii publicznej, choć rzadko funkcjonują jako temat autonomiczny. Rosnąca świadomość znaczenia tych kwestii w Polsce współistnieje z brakiem gotowości do jednostronnych korekt narracji historycznej. Większość Ukraińców popiera postulat wspólnych badań historycznych, przy jednoczesnym przekonaniu, że przeprosiny powinny mieć charakter wzajemny. Widoczna jest także asymetria w poczuciu winy: więcej Ukraińców uważa, że to Polacy mają powody do odczuwania winy wobec Ukrainy niż odwrotnie.
Respondenci wykazują ograniczoną wiedzę o szczegółach polskiej polityki, opierając swoje opinie głównie na przekazach medialnych i pojedynczych komunikatach, co sprzyja uproszczeniom, a niekiedy teoriom spiskowym. Jednocześnie silnie obecna jest świadomość rosyjskich działań dezinformacyjnych, interpretowanych jako próby skłócenia Polski i Ukrainy poprzez eskalację sporów historycznych i gospodarczych.
Nune Gevorgian
Na podstawie raportu „Polska i Polacy oczami Ukraińców 2025” Centrum Mieroszewskiego – https://mieroszewski.pl/wiedza/badania-opinii-publicznej/polska-i-polacy-oczami-ukraincow-2025
Image by Mediamodifier from Pixabay