3 września 2026. Rada Najwyższa przyjęła w drugim czytaniu i w całości projekt ustawy dotyczący wdrożenia prawodawstwa Unii Europejskiej w dziedzinie odnawialnych źródeł energii. Jedna z najważniejszych zmian dotyczy procedur wydawania zezwoleń dla nowych obiektów energetyki odnawialnej. Ustawa przewiduje ich uproszczenie i cyfryzację, a także wprowadzenie maksymalnych terminów. Ma to sprawić, że droga od złożenia dokumentów do uzyskania niezbędnych zgód i oddania obiektu do eksploatacji stanie się bardziej przejrzysta.
Najkrótszy termin przewidziano dla instalacji fotowoltaicznych na budynkach i innych sztucznych konstrukcjach, a także dla pomp ciepła o mocy do 50 MW. Łączny czas trwania procedur związanych z uzyskaniem zgód dla takich projektów nie powinien przekraczać jednego miesiąca. Termin ten obejmuje zawarcie umowy o przyłączenie instalacji elektrycznej oraz wydanie warunków technicznych. Dla projektów wykorzystujących geotermalne pompy ciepła ustalono odrębny maksymalny termin – trzy miesiące. W przypadku bardziej złożonych i większych obiektów będą obowiązywać dłuższe terminy.
Odrębny mechanizm przewidziano dla obszarów, na których energetyka odnawialna może rozwijać się szybciej. Ustawa wprowadza pojęcie stref przyspieszonego rozwoju OZE. W ich granicach procedury związane z wydawaniem zezwoleń na budowę i eksploatację odpowiednich obiektów będą prowadzone w trybie uproszczonym.
Takie strefy będą wyznaczane z wyprzedzeniem, z uwzględnieniem możliwości lokalizacji obiektów energetyki odnawialnej oraz magazynów energii. W tym celu ma zostać przygotowany specjalny plan, a przy wyborze obszarów trzeba będzie uwzględnić wymogi przepisów dotyczących ochrony środowiska. Wprowadzenie takich stref przewidują przepisy europejskie, do których Ukraina dostosowuje swoje ustawodawstwo.
Podczas przygotowywania projektu ustawy do drugiego czytania deputowani wprowadzili ograniczenia dotyczące terenów górskich. Stref przyspieszonego rozwoju OZE nie będzie można tworzyć na wysokości powyżej 1000 metrów nad poziomem morza. Przepis ten dotyczy przede wszystkim wysokogórskich rejonów ukraińskich Karpat.
Jednocześnie budowa instalacji fotowoltaicznych, wiatrowych i innych obiektów energetyki odnawialnej na takich wysokościach nie zostaje całkowicie zakazana. Będzie można je budować zgodnie z ogólną procedurą, ale projekt będzie musiał przejść obowiązkową ocenę oddziaływania na środowisko.
Ustawa określa również ramy prawne funkcjonowania społeczności/wspólnot energetycznych. Są to zrzeszenia, których uczestnicy wspólnie wytwarzają, zużywają, magazynują lub sprzedają energię ze źródeł odnawialnych. W takich społecznościach mogą uczestniczyć obywatele, przedsiębiorstwa, jednostki samorządu terytorialnego oraz inni odbiorcy.
Dotychczas pojęcie społeczności energetycznej oraz zasady jej funkcjonowania nie były kompleksowo uregulowane w ukraińskim prawie. Przyjęty dokument określa jej status prawny, zasady tworzenia i funkcjonowania, a także prawa uczestników. Jak informuje Rada Najwyższa, nowe przepisy mają umożliwić społecznościom lokalnym i mieszkańcom budynków wielorodzinnych wspólne wytwarzanie energii elektrycznej.
Ponadto ustawa doprecyzowuje zasady dotyczące aktywnych odbiorców, którzy nie tylko kupują energię elektryczną z sieci, ale także wytwarzają ją na własne potrzeby. Chodzi między innymi o przedsiębiorstwa i gospodarstwa domowe posiadające panele fotowoltaiczne lub inne własne instalacje. Dokument reguluje ich udział w wytwarzaniu, zużyciu, magazynowaniu i sprzedaży energii.
Dla odbiorców przemysłowych przewidziano możliwość handlu energią elektryczną na zasadzie peer-to-peer. Oznacza to sprzedaż energii elektrycznej bezpośrednio między producentem a odbiorcą na podstawie zautomatyzowanej umowy. W założeniu autorów taka formuła może ograniczyć koszty pośrednictwa ponoszone przez uczestników.
Peer-to-peer nie oznacza jednak rezygnacji z sieci elektroenergetycznych. Ustawa wprowadza nowy model zawierania i realizacji umów handlowych między uczestnikami rynku, natomiast przesył energii elektrycznej nadal będzie odbywał się za pośrednictwem systemu elektroenergetycznego. Szczegółowe zasady takich transakcji mają zostać dostosowane do obowiązującego modelu rynku energii elektrycznej.
Kolejna duża część dokumentu dotyczy biopaliw, biopłynów i paliw z biomasy. Wprowadzane są dla nich kryteria zrównoważonego rozwoju i ograniczenia emisji gazów cieplarnianych, a także system ewidencji, certyfikacji i niezależnego audytu.
Producenci będą musieli potwierdzać zgodność paliwa z określonymi kryteriami. W tym celu ustawa przewiduje weryfikację pochodzenia surowców oraz wskaźników redukcji emisji gazów cieplarnianych. Odpowiednie dane będą podlegały niezależnemu audytowi.
Wymogi te są niezbędne, aby ukraiński system kontroli odpowiadał zasadom obowiązującym w Unii Europejskiej. W UE biopaliwa i paliwa z biomasy zalicza się do energii odnawialnej wyłącznie pod warunkiem spełnienia kryteriów zrównoważonego rozwoju. Dlatego pochodzenie surowców oraz wskaźniki środowiskowe związane z ich wykorzystaniem muszą być udokumentowane.
Ustawa określa również sposób obliczania udziału energii ze źródeł odnawialnych w końcowym zużyciu energii brutto. Oprócz elektroenergetyki uwzględniane będzie wykorzystanie OZE w transporcie, przemyśle oraz systemach ogrzewania i chłodzenia.
Dokument przewiduje możliwość stosowania transferów statystycznych oraz realizacji wspólnych projektów Ukrainy z państwami UE. Taki transfer pozwala jednemu państwu przekazać innemu określoną ilość energii ze źródeł odnawialnych, która zostanie zaliczona na poczet realizacji jego krajowych celów. Nie chodzi o fizyczną dostawę energii elektrycznej, lecz o przekazanie statystycznie rozliczanej ilości energii na podstawie porozumienia między państwami. Mechanizm ten będzie stosowany zgodnie z zasadami UE.
Według oceny Związku Ukraińskich Przedsiębiorców skrócenie procedur związanych z uzyskiwaniem zezwoleń powinno przyspieszyć realizację projektów i zwrot zainwestowanych środków. Rząd i komisja parlamentarna oczekują, że nowe przepisy przyczynią się do przyciągnięcia inwestycji, zwiększenia udziału energii odnawialnej oraz rozwoju generacji rozproszonej.
Jednocześnie przyjęta ustawa tworzy dopiero podstawę prawną dla tych zmian. Aby można było stosować ją w praktyce, konieczne jest uruchomienie procedur elektronicznych, wyznaczenie stref przyspieszonego rozwoju oraz uregulowanie działania nowych mechanizmów. Dlatego dopiero po wdrożeniu tych przepisów okaże się, o ile szybciej przedsiębiorstwa i samorządy będą mogły uruchamiać własne projekty energetyczne.
Wiktoria Czyrwa
Image by Roland 4D Pippes from Pixabay