8 czerwca 2026. Po śledztwach prowadzonych przez Biuro Bezpieczeństwa Ekonomicznego (BEB) aż dwie duże ukraińskie sieci – detalista spożywczy MarketOpt oraz sprzedawca elektroniki Jabko – ogłosiły zmianę modelu działalności, audyt procesów biznesowych i rezygnację z części praktyk związanych z wykorzystywaniem FOP-ów (odpowiednik polskiej jednoosobowej działalności gospodarczej). Może to być jeden z pierwszych publicznych przykładów przechodzenia dużego biznesu na bardziej transparentny model działania po interwencji BEB.
Firmy poinformowały o aktualizacji systemów księgowych i raportowania, zmianie struktury organizacyjnej, zaostrzeniu kontroli nad operacjami finansowymi oraz stopniowym odchodzeniu od praktyki rozdrabniania biznesu pomiędzy liczne jednoosobowe działalności gospodarcze. Wśród zapowiedzianych zmian znalazło się także przejście na wystawianie jednego paragonu fiskalnego dla całego zakupu.
W centrum zainteresowania organów ścigania znalazł się przede wszystkim MarketOpt. Według danych BEB ponad 400 sklepów sieci było powiązanych z około 3,5 tys. FOP-ów. Część z nich – według śledczych – wykorzystywano do optymalizacji obciążeń podatkowych oraz ograniczania kosztów związanych z podatkami i składkami na ubezpieczenie społeczne.
Sieć działa pod markami MarketOpt, Market Express oraz Optowyczok w siedmiu obwodach Ukrainy. Według danych YouControl kluczowymi osobami grupy są Wiktor Marenycz, Stanisław Piskun i Kostiantyn Krywycz.
Publiczne oświadczenie firmy poprzedziły wielomiesięczne oskarżenia ze strony przewodniczącego parlamentarnego komitetu finansowego Danyła Hetmancewa.
Już jesienią 2025 roku twierdził on, że wskutek schematu rozdrabniania sieci na dziesiątki FOP-ów budżet państwa mógł stracić około 1,1 mld UAH wpływów podatkowych.
W kwietniu 2026 roku BEB przeprowadziło przeszukania w sklepach sieci. Funkcjonariusze informowali o zabezpieczeniu dokumentów, kart bankowych, sprzętu komputerowego, niezaewidencjonowanej gotówki oraz tzw. „czarnej księgowości”. 21 maja MarketOpt oficjalnie poinformował o rozpoczęciu „istotnej transformacji” biznesu. Firma zadeklarowała zamiar przejścia na bardziej przejrzystą strukturę zarządzania oraz dostosowania systemu księgowego do wymogów prawa.
Dzień później podobne oświadczenie wydała sieć Jabko, specjalizująca się w sprzedaży smartfonów, laptopów i innej elektroniki. Firma wprost przyznała, że część transformacji rozpoczęła się po śledztwie BEB dotyczącym wybranych aspektów działalności gospodarczej. Według danych spółki sieć Jabko” liczy 130 sklepów w 49 miastach Ukrainy. W 2025 roku firma zapłaciła 449 mln UAH podatków. Głównym podmiotem prawnym sieci jest zarejestrowana we Lwowie spółka Specialtech. Wśród jej właścicieli znajdują się Mykoła Kachnycz i Witalij Turkowec.
W marcu 2026 roku organy ścigania przeprowadzały przeszukania w obiektach sieci w ramach śledztwa dotyczącego uchylania się od płacenia podatków na szczególnie dużą skalę. Jak podają media, podczas działań zabezpieczono sprzęt o wartości ponad 90 mln UAH. Część towaru śledczy uznają za przemyt, czemu firma zaprzecza.
Obie sieci podkreślają, że zmiana modelu działalności wymaga czasu ze względu na skalę biznesu, konieczność zmiany relacji kontraktowych, przebudowę systemów kasowych oraz aktualizację procesów wewnętrznych.
Wiceprzewodniczący parlamentarnego komitetu ds. finansów i polityki podatkowej Jarosław Żeleźniak nazwał sytuację przykładem wpływu działań instytucji ścigania na proces wyprowadzania biznesu z szarej strefy. Jego zdaniem to właśnie śledztwa BEB stały się kluczowym czynnikiem, który zmusił duże sieci do rewizji dotychczasowych modeli działania.
Rynek zwrócił uwagę również na nowy mechanizm współpracy BEB z biznesem. Pojawiły się informacje, że po wszczęciu postępowań karnych biuro zaczęło wysyłać firmom specjalne zawiadomienia z opisem schematów minimalizacji podatków oraz żądaniem usunięcia naruszeń. W przypadku zapłaty podatków, kar finansowych i zmiany modelu działalności przedsiębiorstwa mogą liczyć na zamknięcie postępowań zgodnie z częścią 4 artykułu 212 Kodeksu karnego Ukrainy.
Co ciekawe, dziś dyrektor BEB Ołeksandr Cywiński przedstawił raport podczas posiedzenia parlamentarnego Komitetu ds. Finansów, Polityki Podatkowej i Celnej. Jak podkreślił, kluczowym kryterium skuteczności BEB powinna być nie liczba wszczętych postępowań karnych, lecz realny wpływ na gospodarkę – ograniczenie szarej strefy, przywracanie środków do legalnego obrotu oraz minimalizacja ryzyk dla państwa. Jednym z priorytetów biura Cywiński nazwał rozwój analityki i narzędzi prewencyjnych. Według niego w ciągu roku specjaliści BEB przygotowali 1529 opracowań analitycznych, na podstawie których identyfikowano systemowe ryzyka w gospodarce oraz formułowano rekomendacje dotyczące ich ograniczania. Na tym tle przypadki MarketOptu i Jabka stały się jednymi z najbardziej widocznych przykładów prób wyprowadzania dużego handlu detalicznego z szarej strefy w 2026 roku.
Wiktoria Czyrwa
Image by ElasticComputeFarm from Pixabay