30 lipca 2026. W Ukrainie mogą istotnie zmienić się zasady dotyczące osób, które samodzielnie zarabiają, ale nie prowadzą zarejestrowanej działalności gospodarczej (FOP). W Radzie Najwyższej złożono projekt ustawy przewidujący wprowadzenie nowego, dobrowolnego systemu opodatkowania dla gospodarstw domowych. Jego głównym założeniem jest umożliwienie legalnego prowadzenia działalności bez konieczności rejestrowania działalności gospodarczej, przy zastosowaniu 5-procentowej stawki podatku.
Obecnie sytuacja wygląda inaczej. Jeżeli ktoś regularnie zarabia na udzielaniu korepetycji, wykonywaniu drobnych napraw, domowych wypiekach, usługach fryzjerskich czy sprzedaży produktów z własnego gospodarstwa, to co do zasady powinien prowadzić taką działalność po wcześniejszym zarejestrowaniu FOP-u. W rezultacie znaczna część niewielkich rodzinnych przedsięwzięć funkcjonuje nieoficjalnie, ponieważ dla wielu osób formalności związane z rejestracją firmy, prowadzeniem ewidencji i składaniem rozliczeń są zbyt skomplikowane lub po prostu nieopłacalne.
Właśnie dla tej grupy projekt ustawy przewiduje odrębny mechanizm legalizacji dochodów. Będą mogły z niego dobrowolnie skorzystać gospodarstwa domowe, czyli osoby wspólnie mieszkające i prowadzące wspólne gospodarstwo, a wszystkie kontakty z administracją skarbową prowadziłby upoważniony przedstawiciel takiego gospodarstwa.
Nowe rozwiązanie jest skierowane przede wszystkim do osób świadczących proste usługi lub wytwarzających produkty własnym sumptem. Chodzi m.in. o korepetytorów, osoby przygotowujące domowe wyroby kulinarne, wykonujące drobne naprawy, fryzjerów, producentów domowych wyrobów oraz sprzedawców warzyw, owoców i innych produktów pochodzących z własnej produkcji. W praktyce projekt ma na celu wyprowadzenie z szarej strefy segmentu gospodarki, który istnieje od lat, lecz często funkcjonuje bez formalnej rejestracji.
Nie każdy będzie jednak mógł skorzystać z nowego rozwiązania. Projekt ustawy przewiduje szereg warunków. Działalność będzie musiała być wykonywana wyłącznie przez członków gospodarstwa domowego, bez zatrudniania pracowników. Nie będzie mogła obejmować działalności wymagającej uzyskania licencji, a wszyscy uczestnicy będą zobowiązani do korzystania z Elektronicznego Konta Podatnika.
Ponadto projekt przewiduje wprowadzenie rocznego limitu przychodów w wysokości nieprzekraczającej równowartości 834 minimalnych wynagrodzeń. Przy obecnej wysokości płacy minimalnej oznacza to około 7,2 mln UAH rocznie. W kolejnych latach limit ten będzie automatycznie aktualizowany wraz ze wzrostem minimalnego wynagrodzenia.
Największą zaletą nowego modelu ma być jego prostota: osoba lub cała rodzina będzie mogła zalegalizować niewielką działalność prowadzoną na własny rachunek w uproszczonej procedurze i płacić 5-procentowy podatek. Projekt przewiduje również jeszcze jedno istotne rozwiązanie – wysokość podatku będzie uwzględniać sytuację rodzinną. Dla gospodarstw domowych planowane jest wprowadzenie kwoty wolnej od podatku uzależnionej od liczby członków rodziny oraz otrzymywanego wsparcia ze środków publicznych. Im więcej osób pozostających na utrzymaniu, tym niższa może być podstawa opodatkowania.
Projekt ustawy przewiduje również mechanizm ulgi podatkowej. Po złożeniu deklaracji zostanie obliczone łączne obciążenie podatkowe gospodarstwa domowego. Jeżeli okaże się, że rodzina zapłaciła wyższy podatek, niż wynikałoby to z przysługujących jej ulg, nadpłacona kwota zostanie zwrócona z budżetu.
Nowy model, obok swoich zalet, niesie jednak również określone ryzyka. Jednym z najpoważniejszych jest solidarna odpowiedzialność majątkowa gospodarstwa domowego za zobowiązania podatkowe. Innymi słowy, w przypadku powstania zaległości podatkowych odpowiedzialność będzie ponoszona całym wspólnym majątkiem rodziny. To zasadniczo odróżnia nowy system od tradycyjnego postrzegania niewielkiej rodzinnej działalności zarobkowej.
Wątpliwości budzi również praktyczne wdrożenie reformy. W praktyce w Ukrainie pojawi się kolejny system opodatkowania, funkcjonujący obok obecnego modelu działalności gospodarczej. Na ile okaże się on prosty w stosowaniu, czy nie doprowadzi do powstania dodatkowych procedur biurokratycznych i czy rzeczywiście stanie się powszechną alternatywą dla prowadzenia działalności gospodarczej, będzie można ocenić dopiero po rozpatrzeniu projektu ustawy przez parlament i zakończeniu prac legislacyjnych.
Mimo to sama idea wydaje się obiecująca. Jeśli ustawa zostanie uchwalona, setki tysięcy Ukraińców, którzy dziś utrzymują się z dorywczej pracy lub niewielkiej rodzinnej działalności, zyskają możliwość legalnego zarabiania bez konieczności rejestrowania działalności gospodarczej. Ostateczny sukces tego rozwiązania będzie jednak zależał od tego, czy ustawodawcom uda się stworzyć mechanizm, który będzie rzeczywiście prosty, przejrzysty i korzystny zarówno dla obywateli, jak i dla państwa.
Wiktoria Czyrwa
Image by StartupStockPhotos from Pixabay