27 lutego 2026. Międzynarodowy Fundusz Walutowy uruchomił dla Ukrainy nowy czteroletni program o wartości 8,1 mld USD. Będzie on warunkiem dalszego wsparcia ze strony Unii Europejskiej oraz partnerów z grupy G7 i w praktyce wyznaczy kierunki polityki gospodarczej państwa na najbliższe lata. Już niedługo Kijów otrzyma pierwszą transzę – około 1,5 mld USD przeznaczonych na pokrycie deficytu budżetowego i utrzymanie stabilności finansowej.
Nowy program – to kontynuacja mechanizmu EFF z 2023 roku, jednak jego parametry zostały dostosowane do realiów przedłużającej się wojny oraz konieczności jednoczesnego utrzymania stabilności makroekonomicznej i przygotowania gospodarki do powojennej odbudowy. MFW wprost określa go jako kluczowe narzędzie mobilizacji finansowania międzynarodowego.
Premier Julija Swyrydenko również podkreśliła, że nowe porozumienie ma charakter kotwicy stabilizacyjnej dla całego systemu wsparcia zewnętrznego.
„Program wspierany przez MFW stanowi część szerszych ram finansowych, których celem jest pokrycie prognozowanego deficytu budżetu państwa w wysokości 136,5 mld USD w ciągu czterech lat. Zakłada on kontynuację reform, które w poprzednich latach zapewniły stabilność makroekonomiczną i finansową” – zaznaczyła. Dodała, że obecność programu otwiera dostęp do szeroko zakrojonego finansowania partnerów, w szczególności pakietu wsparcia UE, a także pozwala utrzymać moratorium na obsługę oficjalnego długu dwustronnego do zakończenia okresu wysokiej niepewności i zakończyć jego restrukturyzację po ustabilizowaniu się sytuacji.
Część makroekonomiczna programu przewiduje zaostrzenie dyscypliny budżetowej, wzmocnienie ściągalności podatków, walkę z nadużyciami, utrzymanie stabilności cen oraz większą elastyczność kursu walutowego. Realizacja programu będzie oceniana podczas regularnych przeglądów na podstawie ilościowych kryteriów efektywności oraz tzw. kamieni milowych o charakterze strukturalnym. W przypadku zmiany sytuacji bezpieczeństwa lub postępów w negocjacjach pokojowych jego parametry mogą zostać skorygowane.
Warunkiem wypłaty kolejnych transz stało się dwanaście strukturalnych kamieni milowych z jasno określonymi terminami realizacji. Już do końca lutego Ukraina musi zakończyć reformę procedur wyboru członków rad nadzorczych spółek państwowych i banków. Trzeba zmienić zasady działania komitetu nominacyjnego, wprowadzić surowe reguły poufności oraz system oceny kandydatów, który powiąże ponowne powołania z wynikami corocznej oceny efektywności. Do końca marca władze powinny powołać stałego szefa Państwowej Służby Celnej oraz przyjąć pakiet działań podatkowych na lata 2026–2027.
Blok podatkowy należał do najtrudniejszych elementów negocjacji z MFW i stał się przedmiotem osobnej debaty zarówno w rządzie, jak i w relacjach z biznesem. Ostatecznie uzgodniono pakiet zmian obejmujący opodatkowanie dochodów uzyskiwanych za pośrednictwem platform cyfrowych, likwidację zwolnienia z opłat przy imporcie przesyłek pocztowych o wartości do 150 euro, utrzymanie podwyższonej stawki składki wojennej na poziomie 5 proc., a także rewizję zasad funkcjonowania systemu uproszczonego opodatkowania.
Ukraina zobowiązała się do wprowadzenia obowiązkowej rejestracji VAT dla przedsiębiorców przekraczających ogólny próg obrotów, który planuje się podnieść do 4 mln UAH. Ograniczone zostanie także korzystanie z drugiej grupy uproszczonego systemu w branżach obarczonych wysokim ryzykiem ukrytych stosunków pracy – m.in. w IT, doradztwie, audycie, marketingu, inżynierii czy usługach prawnych. W części tych sektorów w trzeciej grupie mogą pojawić się wyższe, zróżnicowane stawki podatkowe.
Program szczególną uwagę poświęca również walce z nieformalnym zatrudnieniem. Ukraina ma zmienić definicję pojęcia „zatrudnienia” w prawie pracy, wzmocnić kompetencje inspekcji pracy oraz połączyć państwowe bazy danych w celu wykrywania ukrytych relacji pracowniczych, w tym za pośrednictwem cyfrowego systemu „Obrij”. Jednocześnie utrzymany zostaje stały kamień milowy dotyczący sektora bankowego: banki niesystemowe przejmowane przez państwo i naruszające normy regulacyjne nie będą dokapitalizowywane z budżetu, lecz przekazywane do Funduszu Gwarantowania Depozytów w celu uporządkowanej restrukturyzacji.
Do końca czerwca Ukraina powinna dostosować zasady cen transferowych do standardów OECD i wymogów Unii Europejskiej, przyjąć nową strategię dla banków państwowych, uruchomić system zarządzania ryzykiem krytycznych dostawców zewnętrznych oraz przejść na model kontroli oświadczeń majątkowych urzędników oparty na analizie ryzyka.
Do końca lipca rząd ma przygotować szczegółową analizę kosztów w sektorze elektroenergetycznym, gazowym i ciepłowniczym. Innymi słowy, realnie oszacować faktyczne koszty energii elektrycznej, gazu i ciepła, skalę ukrytego subsydiowania systemu poprzez dopłaty oraz zadłużenie spółek państwowych, a następnie zaproponować plan stopniowego przejścia do ekonomicznie uzasadnionych taryf przy jednoczesnej ochronie odbiorców o najniższych dochodach.
Do końca 2026 roku rząd powinien zakończyć szereg reform instytucjonalnych. Chodzi m.in. o stworzenie wspólnej bazy danych dla administracji podatkowej i celnej w celu wzmocnienia kontroli dochodów i ograniczenia możliwości nadużyć. Planowana jest także zmiana modelu zarządzania regulatorem rynku kapitałowego – Narodową Komisją Papierów Wartościowych – poprzez wprowadzenie dwupoziomowego systemu nadzoru. Zakończone ma zostać również formowanie składu Najwyższej Izby Kontroli po niezależnej weryfikacji kandydatów, co ma wzmocnić nadzór nad wykorzystaniem środków publicznych.
MFW ostrzega przed wysokimi ryzykami wynikającymi z trwającej wojny, jednak to właśnie ta umowa pozostaje warunkiem dalszego wsparcia międzynarodowego. Realizacja przyjętych zobowiązań bezpośrednio zdecyduje o wypłacie kolejnych transz i o tym, czy Ukraina utrzyma stabilność finansową w nadchodzących latach.
Wiktoria Czyrwa
Image by Gerd Altmann from Pixabay