20 listopada 2026. Most Kerczeński, który Rosja budowała jako symbol swojej dominacji nad okupowanym Krymem, został trzykrotnie zaatakowany w ciągu czterech dni. Część drogowa przeprawy zawaliła się do cieśniny, a ruch kolejowy został wstrzymany. Konstrukcja, którą Moskwa nazywała najdłuższym mostem Europy, straciła możliwość pełnego wykonywania swoich funkcji transportowych. Uszkodzenia mostu spowodowały problemy nie tylko z zaopatrzeniem półwyspu, lecz także z żeglugą między Morzem Azowskim a Morzem Czarnym.
W nocy z 18 na 19 listopada Most Kerczeński ponownie znalazł się pod ostrzałem. Tym razem celem była kolejowa część przeprawy. Rosyjskie Ministerstwo Transportu potwierdziło tymczasowe wstrzymanie ruchu pociągów i poinformowało, że specjaliści oceniają skalę uszkodzeń. Był to już trzeci atak w ciągu czterech dni.
Do pierwszego uderzenia doszło 16 listopada. Wówczas uszkodzenia okazały się stosunkowo niewielkie: po długotrwałym zamknięciu przeprawy częściowo przywrócono ruch samochodowy, a kolej nadal funkcjonowała. Następnego dnia sytuacja zmieniła się diametralnie. W wyniku kolejnego ataku zawaliły się łuk oraz fragment mostu drogowego. Na opublikowanych nagraniach widać ogromną wyrwę w jezdni i elementy konstrukcji, które runęły do wody.
Prezydent Wołodymyr Zełenski poinformował, że atak na Most Kerczeński był końcowym etapem wielotygodniowej operacji SBU i Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych Ukrainy. Ukraińscy wojskowi wcześniej niszczyli rosyjskie systemy obrony przeciwlotniczej, radary oraz środki walki radioelektronicznej. Drogową część mostu zaatakowano dronami «Palianycia», a kolejową – pociskami «Neptun» oraz dronami «Ruta» i FP-5. Prezydent osobno podkreślił wykorzystanie ukraińskiego pocisku manewrującego «Flamingo», który umożliwił precyzyjne trafienie w cel przy zachowaniu łączności aż do ostatnich sekund.
Według Mychajła Honczara, prezesa Centrum Studiów Globalnych «Strategia XXI», ostatnie uderzenie znacznie skomplikowało sytuację. Łuk mostu kolejowego został poważnie uszkodzony, choć na razie pozostaje na swoim miejscu.
Konstrukcja łukowa mostu kolejowego różni się od drogowej. Występują tam znacznie większe obciążenia, ponieważ masa pociągu towarowego może sięgać pięciu tysięcy ton. Jeśli dochodzi do poważnych odkształceń, konstrukcja traci wytrzymałość i stabilność. Dlatego nawet jeśli łuk pozostanie na swoim miejscu, może to oznaczać poważne ograniczenia w użytkowaniu mostu” – wyjaśnia ekspert w komentarzu dla eDialog.
Pomysł budowy mostu przez Cieśninę Kerczeńską pojawił się jeszcze w czasach Imperium Rosyjskiego. W 1944 roku zbudowano tu przeprawę kolejową, którą już następnej zimy częściowo zniszczył napierający lód. Nie zdecydowano się na jej odbudowę, a w 1954 roku uruchomiono połączenie promowe, które funkcjonowało przez kolejne dziesięciolecia.
Do 2014 roku Krym miał połączenia drogowe i kolejowe z kontynentalną częścią Ukrainy. Po okupacji półwyspu Rosja przystąpiła do budowy własnej stałej przeprawy transportowej. Decyzję podjęto już wiosną 2014 roku, a główne prace budowlane rozpoczęły się w 2016 roku.
Projekt stał się jedną z największych inwestycji infrastrukturalnych współczesnej Rosji. Całkowita długość przeprawy wynosiła 19 kilometrów. Składała się ona z biegnących równolegle części drogowej i kolejowej, poprowadzonych przez Cieśninę Kerczeńską i wyspę Tuzła.
Według oficjalnych rosyjskich danych budowa kosztowała niemal 228 mld rubli, czyli około 3,8 mld USD według ówczesnego kursu. Generalnym wykonawcą została firma «Strojgazmontaż», powiązana z biznesmenem Arkadijem Rotenbergiem, wieloletnim znajomym Władimira Putina.
15 maja 2018 roku rosyjski prezydent osobiście otworzył drogową część mostu. Siedząc za kierownicą ciężarówki KamAZ, poprowadził kolumnę pojazdów budowlanych przez nową przeprawę. Połączenie kolejowe uruchomiono pod koniec 2019 roku.
Szczególnym powodem do dumy Moskwy była długość konstrukcji. Most Kerczeński wyprzedził portugalski Most Vasco da Gamy, liczący około 17,2 kilometra i zyskał miano najdłuższego mostu Europy.
Most miał przede wszystkim znaczenie strategiczne: zapewniał nieprzerwane dostawy na okupowany półwysep, w tym sprzętu wojskowego, amunicji i paliwa, a także zmniejszał zależność Rosji od transportu morskiego.
Jeśli odrzucimy propagandowy patos, głównym celem było stworzenie niezawodnego połączenia z okupowanym półwyspem, przede wszystkim kolejowego, i trwałe powiązanie go logistycznie z Rosją. Natura sprawiła bowiem, że Krym ma naturalne połączenie z kontynentalną częścią Ukrainy, natomiast od Rosji oddziela go cieśnina. Dlatego most kolejowy miał kluczowe znaczenie dla transportu towarów» – zaznacza Mychajło Honczar.
Po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji na Ukrainę most zyskał jeszcze większe znaczenie militarne. Jednocześnie stał się jednym z najbardziej znanych celów ukraińskich ataków. W październiku 2022 roku eksplozja spowodowała zawalenie się kilku przęseł drogowych i pożar na części kolejowej. W lipcu 2023 roku kolejny atak uszkodził jezdnię. W czerwcu 2025 roku SBU poinformowała o podwodnej operacji wymierzonej w podpory mostu.
Wcześniejsze uszkodzenia zmusiły Rosjan do zmiany sposobu przewozu ładunków. Według Honczara starano się unikać dużych pociągów towarowych, a ładunki transportowano mniejszymi partiami, aby ograniczyć ryzyko trafienia. Mimo to przeprawa nadal funkcjonowała i była wykorzystywana między innymi do celów wojskowych, choć strona rosyjska utrzymywała, że służy ona rzekomo wyłącznie celom cywilnym.Zniszczenie drogowej części mostu utrudniło również zaopatrzenie w paliwo. Jak wyjaśnia Honczar, w okresach jego niedoboru mieszkańcy Krymu jeździli do Kraju Krasnodarskiego, napełniali kanistry i wracali przez most. Teraz ten sposób częściowego rekompensowania braków paliwa stał się niedostępny.
Jednocześnie na razie przedwczesne byłoby mówienie o całkowitej izolacji transportowej Krymu. Rosja dysponuje alternatywnym korytarzem lądowym przez okupowane tereny obwodów donieckiego, zaporoskiego i chersońskiego. Jednak w ostatnich miesiącach ukraińskie Siły Obronne wielokrotnie atakowały drogę R-280 oraz linię kolejową biegnącą wzdłuż Morza Azowskiego. W rezultacie trasa, która miała stać się alternatywą dla Mostu Kerczeńskiego, zamieniła się, jak określa ją wielu ekspertów, w „drogę śmierci”.
Inną alternatywą jest transport morski, jednak również on wiąże się z ryzykiem. Po ukraińskich atakach Rosja została zmuszona do przeniesienia znacznej części Floty Czarnomorskiej z Krymu do Noworosyjska. Statki przewożące ładunki między rosyjskimi portami a półwyspem także znajdują się w zasięgu ukraińskich środków rażenia.
Jednym z najpoważniejszych skutków zniszczenia mostu stało się zakłócenie transportu morskiego. Według oceny Mychajła Honczara zawalony łuk części drogowej zablokował tor wodny w Cieśninie Kerczeńskiej, uniemożliwiając żeglugę między Morzem Azowskim a Morzem Czarnym.
Powstał scenariusz, którego, jak przypuszczam, nikt wcześniej nie analizował: co się stanie, jeśli most się zawali i zablokuje tor wodny? Przecież nie chodzi tylko o drogę z Morza Azowskiego na Morze Czarne i w przeciwnym kierunku. Przez Cieśninę Kerczeńską transportowano ładunki z dorzeczy Wołgi, Kamy i Donu, przez Kanał Wołga–Don, a także z portów nad Morzem Azowskim. Głównym ładunkiem było zboże. Teraz, wraz z nadejściem zimy, żegluga przez Kanał Wołga–Don zostaje wstrzymana, ale transport z portów Morza Azowskiego odbywał się praktycznie przez cały rok. A teraz wszystko to zostało zablokowane. Do skutków ukraińskich uderzeń doszła jeszcze przeszkoda czysto techniczna” – wyjaśnia ekspert.
W pobliżu zawalonego łuku pojawiły się już jednostki rosyjskiej floty technicznej. Jednak usunięcie ważącej wiele ton konstrukcji będzie niezwykle trudne. Honczar przypuszcza, że Rosjanie mogą zdecydować się na nietypowe rozwiązanie inżynieryjne – spróbują wykorzystać specyfikę zamulonego dna Cieśniny Kerczeńskiej, aby łuk osiadł niżej i uwolnił przejście dla statków. Nie da się jednak zrobić tego szybko. Ponadto konieczne będzie później wyprodukowanie i zamontowanie nowej konstrukcji.
Prace remontowe mogą również stworzyć dla Rosji dodatkowe zagrożenia. Aby zdemontować uszkodzone elementy i odbudować przeprawę, trzeba będzie zgromadzić w pobliżu mostu specjalistyczne jednostki pływające i sprzęt. Honczar nie wyklucza, że one także mogą stać się celami ukraińskich ataków.
19 listopada Sztab Generalny Sił Zbrojnych Ukrainy ironicznie pogratulował portugalskiemu Mostowi Vasco da Gamy odzyskania tytułu najdłuższego mostu Europy. Most Kerczeński, którym Moskwa szczyciła się jako symbolem aneksji Krymu, wymaga teraz odbudowy na wielką skalę. I nie ma gwarancji, że Rosjanom pozwoli się ją dokończyć.
Przy okazji warto wspomnieć, że przeprawę przez Cieśninę Kerczeńską często błędnie nazywa się Mostem Krymskim. Tak właśnie oficjalnie określa ją Rosja, jednak z geograficznego punktu widzenia trafniejsza jest nazwa «Most Kerczeński». Tym bardziej że prawdziwy Most Krymski od dawna istnieje w Moskwie – nad rzeką Moskwą, niedaleko Kremla. I o ile ukraińscy wojskowi zdążyli już dobrze poznać Most Kerczeński, o tyle na ten moskiewski jeszcze nie przyszła kolej. Na razie.
Wiktoria Czyrwa
Image by Ирина Ермоленко from Pixabay