23 czerwca 2026 r. W Radzie Najwyższej Ukrainy procedowany jest projekt ustawy nr 15262, który przewiduje utrzymanie w 2027 roku podwyższonej, 50-procentowej stawki podatku dochodowego dla banków. Podatkowa komisja parlamentarna zarekomendowała już przyjęcie dokumentu zarówno w pierwszym czytaniu, jak i w całości. Według autorów inicjatywy rozwiązanie to może przynieść budżetowi około 50 mld UAH dodatkowych wpływów po zakończeniu 2027 roku.
Dyskusja wokół tej regulacji trwa już od kilku lat. Po raz pierwszy podwyższoną stawkę dla banków wprowadzono w odniesieniu do zysków za 2023 rok jako wyjątkowy środek związany z okresem wojny. Następnie podobne rozwiązanie zastosowano również do zysków za 2024 rok. W 2025 roku banki wróciły do stawki 25%, która i tak przewyższa standardową stawkę podatku dochodowego obowiązującą większość przedsiębiorstw. Jednak już od 2026 roku 50-procentowe opodatkowanie zostało przywrócone, a obecnie władze proponują jego przedłużenie o kolejny rok. Tym samym rozwiązanie, które początkowo traktowano jako tymczasowe narzędzie czasu wojny, stopniowo staje się trwałym elementem polityki podatkowej wobec sektora bankowego.
Zwolennicy utrzymania podwyższonej stawki przekonują, że chodzi o sprawiedliwą redystrybucję nadzwyczajnych zysków. Przewodniczący parlamentarnej Komisji Finansów, Polityki Podatkowej i Celnej Danyło Hetmancew podkreśla, że znaczna część dochodów banków nie wynika z kredytowania gospodarki, lecz z operacji na obligacjach skarbowych oraz certyfikatach depozytowych Narodowego Banku Ukrainy. Jego zdaniem to państwo tworzy warunki umożliwiające osiąganie takich dochodów, dlatego część zysków może zostać przeznaczona na finansowanie obronności.
Na korzyść tego stanowiska przemawiają również wyniki finansowe sektora bankowego. Według danych komisji w 2025 roku przychody banków osiągnęły 579,3 mld UAH, czyli o jedną trzecią więcej niż w 2023 roku. Także w pierwszym kwartale 2026 roku banki utrzymały wysoką rentowność, osiągając 26 mld UAH zysku netto. Choć jest to wynik o jedną trzecią niższy niż rok wcześniej, sektor bankowy pozostaje jednym z najbardziej dochodowych segmentów ukraińskiej gospodarki.
Zdaniem Hetmancewa rentowność kapitału bankowego w Ukrainie jest około dwukrotnie wyższa od średniej notowanej w krajach europejskich, a system bankowy pozostaje stabilny i spełnia wszystkie wymogi regulacyjne.
Co więcej, dotychczasowe doświadczenia związane ze stosowaniem 50-procentowego podatku pokazują, że sektor bankowy skutecznie dostosował się do zwiększonego obciążenia fiskalnego. W latach 2023–2025 banki wpłaciły do budżetu ponad 257 mld UAH podatku dochodowego, zachowując jednocześnie wysokie wyniki finansowe i stabilność działania. Właśnie ten argument zwolennicy projektu ustawy uznają za najważniejszy dowód na to, że utrzymanie podwyższonej stawki nie stanowi zagrożenia dla sektora.
Przeciwnego zdania jest jednak Narodowy Bank Ukrainy. Prezes NBU Andrij Pyszny oświadczył, że regulator nie popiera kolejnego zastosowania 50-procentowego podatku. Jego zdaniem potencjalny efekt fiskalny nie będzie tak wysoki, jak zakładają autorzy projektu, natomiast konsekwencje dla rozwoju sektora bankowego mogą okazać się odczuwalne. Według szacunków NBU dodatkowe wpływy do budżetu mogą wynieść około 20–25 mld UAH, ale jednocześnie banki utracą część możliwości zwiększania kapitału i rozszerzania akcji kredytowej.
Argumentacja regulatora opiera się na założeniu, że zysk pozostaje podstawowym wewnętrznym źródłem wzrostu kapitału banków. To właśnie on pozwala instytucjom finansowym rozwijać programy kredytowe, inwestować w nowe usługi oraz tworzyć niezbędne rezerwy. Im większa część zysków jest przejmowana przez państwo w formie podatków, tym mniej środków pozostaje na dalszy rozwój sektora bankowego i finansowanie gospodarki.
Przedstawiciele sektora bankowego zwracają uwagę również na inne ryzyka. Dla międzynarodowych grup bankowych znaczenie ma nie tylko wysokość podatku, lecz także przewidywalność reguł gry. Jeśli rozwiązania określane jako tymczasowe są przedłużane rok po roku, inwestorzy zaczynają mieć wątpliwości co do stabilności polityki podatkowej państwa.
Dla prywatnych banków ukraińskich problem polega przede wszystkim na tym, że własny zysk stanowi główne źródło finansowania rozwoju, inwestycji w technologie cyfrowe oraz rozszerzania działalności kredytowej. Dlatego podwyższone opodatkowanie postrzegają one jako czynnik ograniczający możliwości wzrostu.
Osobna dyskusja dotyczy możliwych alternatyw. Wśród proponowanych rozwiązań wymienia się aktywniejsze wykorzystanie polityki dywidendowej banków państwowych, opodatkowanie wyłącznie tej części zysków, która powstaje dzięki państwowym instrumentom finansowym, lub wprowadzenie ulg podatkowych dla banków kredytujących sektory uznane przez państwo za priorytetowe. Zwolennicy takich rozwiązań uważają, że pozwoliłyby one pogodzić potrzebę zwiększenia dochodów budżetowych z koniecznością wspierania rozwoju gospodarczego.
Czy warto utrzymywać podwyższone opodatkowanie banków? Na to pytanie wciąż nie ma jednoznacznej odpowiedzi. Dla państwa jest to możliwość pozyskania dodatkowych środków budżetowych w warunkach wojny. Dla banków i regulatora – ryzyko ograniczenia zasobów, które mogłyby zostać przeznaczone na kredytowanie i rozwój. Dlatego spory wokół 50-procentowej stawki prawdopodobnie nie ucichną w najbliższym czasie.
Wiktoria Czyrwa
Image by Gerd Altmann from Pixabay