8 czerwca 2026. Narodowy Bank Ukrainy nałożył na największe sieci terminali płatniczych EasyPay i City24 kary o łącznej wartości 270 mln UAH. Formalnie powodem były naruszenia przepisów dotyczących monitoringu finansowego. Kontrole przeprowadzone przez regulatora wywołały jednak szerszą dyskusję: czy terminale samoobsługowe rzeczywiście stały się jednym z kanałów wprowadzania nieewidencjonowanej gotówki do systemu bankowego i czy państwo przygotowuje się do zaostrzenia nadzoru nad tym rynkiem.
Sprawa przyciągnęła uwagę nie tylko ze względu na wysokość kar. EasyPay i City24, na które nałożono po 135 mln UAH grzywny, kontrolują około 70 proc. ukraińskiego rynku terminali płatniczych. Łącznie ich sieć obejmuje ponad 45 tys. urządzeń. Według danych spółek EasyPay obsługuje około 10 mln transakcji miesięcznie za pośrednictwem sieci liczącej 25 tys. terminali, natomiast City24 realizuje ponad 8 mln płatności i obsługuje około 2,5 mln użytkowników. Wartość środków przepływających przez te kanały szacowana jest na około 1 mld USD miesięcznie.
Od wielu lat terminale samoobsługowe pozostają jednym z najpowszechniejszych sposobów wpłacania gotówki do systemu bankowego. Za ich pośrednictwem opłacane są rachunki za media, usługi telekomunikacyjne, raty kredytów, różnego rodzaju usługi internetowe, a także doładowywane są karty płatnicze. To właśnie ta ostatnia kategoria stanowi największą część wszystkich transakcji.
Podczas kontroli regulator wykrył szereg operacji, które wzbudziły wątpliwości co do przestrzegania wymogów monitoringu finansowego. Chodziło między innymi o przypadki, w których przelewy były realizowane z szybkością niewspółmierną do faktycznego procesu wpłacania gotówki za pośrednictwem terminala. Odnotowano również sytuacje, gdy ten sam identyfikator klienta był wykorzystywany do przeprowadzania operacji w różnych miastach kraju w bardzo krótkich odstępach czasu. Dodatkowo analizowano zapisy monitoringu wizyjnego, które w niektórych przypadkach nie potwierdzały skali transakcji wykazywanych w raportach.
Kolejna grupa zastrzeżeń dotyczyła identyfikacji klientów. Obowiązujące przepisy pozwalają stosować uproszczone procedury weryfikacyjne przy niewielkich operacjach. NBU uważa jednak, że część uczestników rynku mogła wykorzystywać ten mechanizm do realizacji dużej liczby drobnych płatności, które łącznie tworzyły znaczące przepływy finansowe.
W praktyce regulator zwrócił uwagę na ryzyko tzw. dzielenia płatności, polegającego na rozbijaniu dużych kwot na liczne niewielkie operacje, niewymagające pełnej weryfikacji klienta. Takie mechanizmy są tradycyjnie uznawane przez instytucje nadzoru finansowego za potencjalnie ryzykowne z punktu widzenia przeciwdziałania praniu pieniędzy.
Jednocześnie NBU nie zamierza ograniczać się wyłącznie do kar finansowych. Regulator pracuje już nad zmianami zasad funkcjonowania rynku terminali płatniczych. Wśród rozważanych rozwiązań znajduje się zaostrzenie procedur identyfikacji użytkowników oraz wprowadzenie dodatkowych narzędzi kontroli operacji realizowanych za pośrednictwem terminali samoobsługowych.
Mowa między innymi o możliwości wprowadzenia obowiązkowej rejestracji zdjęć i nagrań wideo klientów podczas przeprowadzania operacji. Proponuje się też zaostrzenie kontroli nad zasilaniem kart płatniczych i rachunków bankowych oraz ustanowienie dodatkowych ograniczeń dla operacji mogących służyć rozbijaniu dużych kwot na wiele drobnych płatności. Celem tych zmian jest utrudnienie wykorzystywania terminali do realizacji anonimowych lub niewystarczająco zweryfikowanych transakcji oraz zwiększenie skuteczności monitoringu finansowego.
Dla sektora finansowego sprawa ta może oznaczać początek nowego etapu nadzoru regulacyjnego. O ile dotychczas główna uwaga skupiała się na bankach i przelewach kartowych, o tyle obecnie w centrum zainteresowania znalazły się kanały wpłacania gotówki. Jeśli proponowane przez NBU zmiany zostaną przyjęte, rynek terminali płatniczych będzie musiał dostosować się do bardziej rygorystycznych wymogów dotyczących identyfikacji klientów i kontroli operacji gotówkowych.
Wiktoria Czyrwa