10 marca 2026. Pierwsze dwa miesiące wykonania budżetu pokazały niewielkie odchylenie od planu – minus 1,9 procenta. Niedobór dotyczy kluczowych źródeł dochodów – VAT od importu, VAT od towarów produkowanych w Ukrainie oraz ceł.
Pierwsze podsumowanie wykonania budżetu państwa za 2026 rok przedstawiła przewodnicząca Komisji Budżetowej Rady Najwyższej Ukrainy Roksolana Pidłasa. Jak podkreśliła, sytuacja w zakresie wypełniania budżetu pozostaje napięta, choć ogólnie nie widać krytycznych odchyleń. Według danych za styczeń-luty do ogólnego funduszu budżetu państwa z podatków, opłat i innych obowiązkowych płatności wpłynęło 302,5 mld UAH. To o 5,9 mld UAH mniej niż zakładał plan, czyli około 1,9 procenta. Jednocześnie w ujęciu rocznym dochody wzrosły: bez uwzględnienia międzynarodowych grantów są one o prawie 16 proc. (czyli o 41,7 mld UAH) wyższe niż w analogicznym okresie 2025 roku.
Warto zauważyć, że dynamika dochodów w pierwszych dwóch miesiącach była nierównomierna. W styczniu dochody ogólnego funduszu wyniosły 140,6 mld UAH, natomiast w lutym wzrosły do 161,9 mld UAH. Ekonomiści tłumaczą to wyrównanie po słabszym początku roku zarówno czynnikami sezonowymi, jak i stopniowym ożywieniem aktywności gospodarczej po zimowych przerwach w dostawach energii oraz spowolnieniu aktywności ekonomicznej na początku roku.
W lutym sytuacja dochodowa częściowo się poprawiła. Według danych Państwowa Służba Skarbowa Ukrainy do ogólnego funduszu budżetu wpłynęło 224,8 mld UAH. Zarówno administracja podatkowa, jak i celna przekroczyły miesięczne plany: Państwowa Służba Podatkowa Ukrainy wykonała plan w 107 proc. (+6,1 mld UAH), a Państwowa Służba Celna Ukrainy w 103,3 proc. (+2 mld UAH).
Struktura dochodów budżetu pozostaje podobna do tej z ostatnich lat. Największe wpływy państwo uzyskuje z podatku VAT od towarów importowanych – w ciągu dwóch miesięcy przyniósł on do budżetu 87,7 mld UAH. Znaczące dochody zapewniły także podatek dochodowy od osób fizycznych wraz z opłatą wojskową – 61,4 mld UAH, a także VAT od towarów produkowanych w Ukrainie – 58,8 mld UAH po zwrotach podatku. Wśród innych istotnych źródeł znajdują się akcyza od importu (27,8 mld UAH), akcyza krajowa (17,3 mld UAH), podatek dochodowy od przedsiębiorstw (17,2 mld UAH), opłata rentowa (10,1 mld UAH) oraz cło importowe (8,9 mld UAH).
Mimo stosunkowo niewielkiego ogólnego odchylenia od planu, właśnie w kluczowych podatkach widać wyraźniejszy niedobór. Największe odchylenie dotyczy VAT od towarów produkowanych w Ukrainie – o 8,2 mld UAH, czyli 12,2 procenta. VAT od importu jest niższy od planu o 6,3 mld hrywien (6,7 proc.), a cło importowe – o 489,6 mln UAH (5,2 proc.).
Taka sytuacja może świadczyć o słabszej dynamice produkcji krajowej i importu na początku roku, które tradycyjnie należą do głównych źródeł dochodów budżetu.
Pidłasa podkreśliła, że w pierwszych miesiącach roku biznes nadal funkcjonował w wyjątkowo trudnych warunkach – pod ostrzałem oraz przy przerwach w dostawach energii elektrycznej i ciepła. Mimo to właśnie odporność przedsiębiorstw pozwoliła utrzymać stabilne wpływy podatkowe oraz finansowanie kluczowych wydatków państwa, przede wszystkim obronnych.
Istotną rolę w finansowaniu budżetu nadal odgrywa pomoc międzynarodowa. W ciągu pierwszych dwóch miesięcy 2026 roku Ukraina otrzymała 164,3 mld UAH finansowania zewnętrznego, głównie w ramach instrumentu ERA Loans, które zostały przeznaczone na pokrycie wydatków budżetowych. Transza Międzynarodowego Funduszu Walutowego nie została wliczona do tej kwoty, ponieważ wpłynęła dopiero w marcu.
Kolejnym źródłem finansowania budżetu pozostają pożyczki krajowe. W ciągu dwóch miesięcy dzięki emisji obligacji skarbowych na rynku krajowym do budżetu pozyskano 125,8 mld UAH.
Łączne wydatki kasowe ogólnego funduszu budżetu państwa w styczniu i lutym wyniosły niemal 546,5 mld UAH. To o 15,3 proc. mniej niż przewidywał plan, co – jak zaznaczyła Pidłasa – jest typową sytuacją na początku roku. Część programów oraz projektów inwestycyjnych zaczyna być finansowana później, po zakończeniu przygotowań regulacyjnych i procedur przetargowych.
Podobnie jak w poprzednich latach priorytetem wydatków budżetowych pozostaje obrona. W pierwszych dwóch miesiącach przeznaczono na nią 327,4 mld UAH, czyli 59,9 proc. wszystkich wydatków ogólnego funduszu. Znaczne środki przeznaczono także na spłatę długu publicznego – 108,1 mld UAH oraz jego obsługę – 49,4 mld UAH.
Wśród innych dużych pozycji wydatkowych znalazły się ochrona socjalna i wsparcie dla weteranów (68,5 mld UAH), transfery międzybudżetowe dla budżetów lokalnych (36,2 mld UAH), finansowanie programu gwarancji medycznych (25,9 mld UAH) oraz wypłata wynagrodzeń nauczycieli w szkołach, w tym podwyżek i dodatków – 24,5 mld UAH.
Oznacza to, że w ciągu dwóch miesięcy państwo wydało 546,5 mld UAH, podczas gdy własne dochody podatkowe wyniosły 302,5 mld UAH. Różnicę w dużej mierze pokrywają pomoc międzynarodowa oraz pożyczki krajowe. Dlatego nawet niewielkie odchylenia w kluczowych podatkach – przede wszystkim VAT i opłatach celnych – są uważnie obserwowane przez ekonomistów, ponieważ mogą wskazywać ogólną dynamikę gospodarki na początku roku.
Wiktoria Czyrwa
Image by Gerd Altmann from Pixabay