17 marca 2026. Rząd Ukrainy wprowadza nowe inicjatywy wsparcia finansowego dla wrażliwych kategorii obywateli. Chodzi o jednorazową wypłatę w wysokości 1500 UAH oraz rozszerzenie państwowego programu „Narodowy cashback” na rynek paliw.
1500 UAH planuje się przyznać emerytom, osobom z niepełnosprawnościami, ludziom o niskich dochodach, wewnętrznie przesiedlonym oraz rodzinom z dziećmi. Łącznie mowa o około 13 milionach beneficjentów. Już sama skala tej inicjatywy pozwala oszacować jej wymiar budżetowy: nawet bez uwzględnienia kosztów administracyjnych łączna kwota takich wypłat może sięgnąć niemal 20 mld UAH. Dla pojedynczej osoby pomoc ta wydaje się niewielka, jednak dla państwa oznacza to już znaczące wydatki, które trzeba będzie albo przesunąć w ramach budżetu, albo znaleźć dodatkowe źródła finansowania.
Drugim istotnym elementem jest rozszerzenie programu „Narodowy cashback” na paliwa. Państwo proponuje częściowy zwrot wydatków – do 15 proc. dla oleju napędowego, 10 proc. dla benzyny i 5 proc. dla autogazu. Jednocześnie program ma wyraźne ograniczenie: maksymalna kwota zwrotu wyniesie do 1000 UAH na osobę i będzie obowiązywać jedynie do 1 maja 2026 roku. W praktyce oznacza to, że cashback obejmie ograniczony poziom zużycia – około 140 litrów benzyny, 85 litrów oleju napędowego lub 475 litrów autogazu. Po przekroczeniu tego progu zwrot nie będzie już naliczany.
Jak wyjaśniła premier Julia Swyrydenko, chodzi o tymczasowe narzędzie wsparcia w warunkach rosnących cen nośników energii. Jak zaznaczyła, obecnie z programu „Narodowy cashback” korzysta około 9,4 miliona obywateli posiadających odpowiednie karty.
„Program zostanie przeprojektowany tak, aby wesprzeć ludzi w czasie kryzysu paliwowego. Program będzie obowiązywał do 1 maja 2026 roku na wszystkich stacjach paliw, które do niego przystąpią. Wypłaty będą realizowane w ramach programu Ministerstwa Gospodarki. Zgromadzone środki będą przeznaczane na zakup ukraińskich towarów oraz opłatę usług komunalnych” — powiedziała premier.
Pomimo dobrych intencji rządu, formuła cashbacku wywołała dyskusję wśród ekspertów. Dyrektor Centrum Badań Behawioralnych Wołodymyr Wachitow zwraca uwagę, że krótkoterminowe indywidualne wypłaty mają ograniczony efekt i nie są w stanie zmienić ogólnej sytuacji gospodarczej. Jak podkreśla, „żadna jednorazowa wypłata nie niweluje różnic w poziomie życia między krajami”, a bardziej efektywne mogłyby być inwestycje w infrastrukturę, mieszkalnictwo oraz rozwój przedsiębiorczości. Wskazuje także na ryzyko efektu inflacyjnego: „kiedy do gospodarki trafiają dodatkowe pieniądze w warunkach niedoboru, ceny rosną szybciej niż podaż”. Ekspert krytykuje również samą ideę cashbacku paliwowego, uznając ją w istocie za redystrybucję środków budżetowych na rzecz importowanego towaru, bez uwzględnienia realnego poziomu konsumpcji.
Podobne zastrzeżenia wyraża deputowana, członkini komisji energetycznej Rady Najwyższej Wiktoria Hryb. Zwraca ona uwagę na skalę potencjalnych wydatków i kwestionuje zasadność takiego rozwiązania w obecnych warunkach. Według jej szacunków państwo może wydać na cashback ponad 10 mld UAH w krótkim czasie, podczas gdy zasoby pozostają kluczowe dla obrony i wsparcia osób wewnętrznie przesiedlonych.
Podkreśla także problem sprawiedliwości społecznej: „dlaczego osoby, które nie mają samochodu, mają de facto subsydiować wydatki innych poprzez podatki”. Jej zdaniem skuteczniejsze mogłyby być inne narzędzia – obniżenie akcyzy, wzmocnienie kontroli rynku oraz zapewnienie odpowiednich fizycznych wolumenów paliwa. Jak jednak zaznaczyła Julia Swyrydenko, rząd nie rozważa alternatywnych sposobów ograniczania cen poprzez instrumenty podatkowe – przegląd stawek VAT ani akcyzy na paliwa nie jest planowany.
Bardziej krytyczną ocenę przedstawia opozycyjny deputowany Andrij Pawłowski, który postrzega proponowane działania jako tymczasowe i niewystarczające do rozwiązania problemów systemowych. Zauważa on, że jednorazowa wypłata jest zbyt niska, by realnie wpłynąć na dobrobyt gospodarstw domowych, i podkreśla, że nie może zastąpić systemowych rozwiązań w polityce społecznej. Jego zdaniem „jest to raczej symboliczne wsparcie, które nie rozwiązuje problemu ubóstwa”, a cashback paliwowy skierowany jest przede wszystkim do tych, którzy i tak dysponują środkami na konsumpcję.
Kolejne inicjatywy „uszczęśliwiania” społeczeństwa pozwalają wprawdzie zapewnić szybkie wsparcie wrażliwym grupom, ale jednocześnie tworzą znaczące obciążenie dla budżetu. Mowa o dziesiątkach miliardów UAH wydatków, które nieuchronnie wpłyną na stabilność finansową oraz priorytety polityki budżetowej.
Wiktoria Czyrwa
Image by Satheesh Sankaran from Pixabay