4 września 2025. Rada Najwyższa przyjęła w pierwszym czytaniu projekt ustawy nr 10225-d, który wprowadza zmiany do Kodeksu podatkowego i innych aktów prawnych w celu uregulowania obrotu wirtualnymi aktywami. Zdaniem inicjatorów dokumentu to rewolucyjny przełom. Jednak w Narodowym Banku Ukrainy oceny są znacznie bardziej ostrożne.
Próby legalizacji kryptowaluty na Ukrainie trwały już od 2022 roku. Wówczas Rada przyjęła ustawę „O wirtualnych aktywach”, ale jej przepisy miały wejść w życie dopiero po wprowadzeniu zmian do Kodeksu podatkowego. Brak tych poprawek blokował uruchomienie rynku. Teraz sytuacja się zmieniła i deputowani starają się nadrobić stracony czas, także pod presją partnerów międzynarodowych: memorandum z MFW bezpośrednio przewiduje przyjęcie ustawy do października 2025 roku.
Droga do głosowania okazała się trudna. Wiosną 2025 roku projekt ustawy był już w porządku obrad, jednak Narodowa Komisja Papierów Wartościowych i Giełdy Ukrainy (NSSMC) sprzeciwiła się jego przyjęciu. Przewodniczący komisji Rusłan Mahomedow nalegał na dalsze prace i po naradzie w Biurze Prezydenta dokument został wycofany z rozpatrywania.
W Narodowym Banku również wyrażano ostrożny sceptycyzm. Pierwszy zastępca prezesa NBU Serhij Nikołajczuk stwierdził, że przed złożeniem projektu nie przeprowadzono konsultacji z bankiem centralnym, a same zmiany mogą być przedwczesne.
NBU uważa kryptowaluty za instrument zbyt ryzykowny i podkreśla, że nie planuje włączać ich do rezerw międzynarodowych.
Opóźnienia tłumaczono również sporami o to, kto ma zostać regulatorem rynku. Jedni opowiadali się za NSSMC, inni za Ministerstwem Transformacji Cyfrowej, ale inicjatorzy projektu nalegali, że jedynym zdolnym organem na starcie jest Narodowy Bank Ukrainy. Dodatkowo trwały dyskusje, jak zintegrować przepisy europejskiego rozporządzenia MiCA: jedni proponowali bezpośrednie skopiowanie norm, inni – dostosowanie ich do realiów ukraińskich.
Dopiero w lipcu 2025 roku sprawa ruszyła z martwego punktu. Prezydent dał sygnał, że dokument można dopracować już po pierwszym czytaniu. To pozwoliło przywrócić go do sali plenarnej i zapewnić skuteczne głosowanie jesienią.
Przyjęty projekt przewiduje specjalny reżim podatkowy. Podatki będą naliczane jedynie od zysku, czyli różnicy między wydatkami na nabycie aktywa a dochodem z jego sprzedaży. Podstawowa stawka wynosi 18 proc. PIT oraz 5 proc. składki wojskowej. Jednocześnie w pierwszym roku obowiązywania ustawy przewidziano preferencyjną stawkę – 5 proc. dla operacji wyjścia z rynku w nowych warunkach prawnych. Jeśli inwestor poniósł stratę, będzie mógł przenieść ją na kolejne okresy. Małe transakcje w granicach jednej płacy minimalnej, wymiana jednych kryptowalut na inne oraz mining nie będą opodatkowane.
Dokument określa również wymagania wobec uczestników rynku.
Platformy kryptowalutowe będą musiały uzyskać licencje, spełniać standardy kapitałowe i przejrzystości, a także realizować procedury „poznaj swojego klienta” (KYC). Projekt wprowadza także klasyfikację wirtualnych aktywów: kryptoaktywa, tokeny pieniądza elektronicznego (EMT) oraz tokeny powiązane z aktywami (ART). Przepisy opracowano na podstawie europejskiego rozporządzenia MiCA, które już obowiązuje w UE.
Pomimo krytyki ze strony NBU w Radzie Najwyższej uważają, że legalizacja rynku kryptowalut jest nieunikniona. Jeden ze współautorów projektu, przewodniczący komitetu finansowo-podatkowego Danyło Hetmancew, podkreśla, że
Ukraina znajduje się w TOP-6 krajów ze 150 pod względem penetracji kryptowaluty i już generuje ponad 2,5% proc. światowego ruchu kryptograficznego, a jeszcze w 2022 roku około 16 proc. obywateli posiadało kryptoaktywa. Ignorować takiej rzeczywistości państwo nie może. Dodatkowo budżet będzie mógł co roku otrzymywać dodatkowe 14–15 mld UAH wpływów podatkowych. „Krypta została zalegalizowana w UE, USA, Japonii i Wielkiej Brytanii. Wykorzystanie ich doświadczenia w celu stworzenia przejrzystego rynku w Ukrainie jest dla nas niezwykle ważne” – podkreśla.
Do drugiego czytania deputowani mają wyznaczyć ostatecznego regulatora, uzgodnić z Ministerstwem Finansów okres przejściowy w zakresie podatków, doprecyzować terminologię oraz dostosować ustawę do kodeksów procesowych. Planowana jest także dyskusja dotycząca kredytowania w wirtualnych aktywach i listy usług, które pozostaną nieopodatkowane. Oczekuje się, że ponowne głosowanie może odbyć się już w listopadzie i wtedy Ukraina otrzyma pierwszą kompleksową ustawę regulującą funkcjonowanie kryptowalut w polu prawnym.
Wiktoria Czyrwa
Image by Gerd Altmann from Pixabay