20 listopada 2024. Powstanie Parlamentarne Biuro Budżetowe (PBB) wzorowane na amerykańskim Congressional Budget Office (CBO). Jego zadaniem będzie zwiększenie przejrzystości procedur budżetowych i zapewnienie bardziej efektywnego wykorzystania środków publicznych.
Zdaniem Pawła Frolowa, deputowanego partii Sługa Ludu i inicjatora PBB, biuro pozwoli Radzie Najwyższej Ukrainy na pełnoprawne uczestnictwo w procesie budżetowym. Niezależna analiza będzie sprzyjać podejmowaniu wyważonych decyzji, podniesie przejrzystość i efektywność systemu budżetowego.
Pomysł opiera się na modelu Congressional Budget Office (CBO), który działa w Stanach Zjednoczonych od 1974 roku. CBO to niezależny organ analityczny Kongresu USA, cieszący się dużym autorytetem dzięki neutralnemu podejściu do oceny budżetu i inicjatyw finansowych.
CBO dostarcza prognozy dotyczące rozwoju gospodarczego i skutków ustawodawstwa, publikuje raporty szeroko wykorzystywane nie tylko przez struktury rządowe, ale także przez media i ekspertów. Jest również kluczowym narzędziem w weryfikacji zasadności decyzji finansowych administracji.
Ukraińscy inicjatorzy PBB uważają, że wdrożenie takiego mechanizmu pomoże zwiększyć przejrzystość i kontrolę nad finansami, a także wzmocni zaufanie społeczne do procesu budżetowego.
Jest to szczególnie istotne dla Ukrainy, gdzie kwestia korupcji i efektywności wydatkowania środków publicznych pozostaje kluczowa.
Warto przypomnieć, że niedawno Rada Najwyższa zatwierdziła budżet państwa na 2025 rok. Jednak, jak zauważa Frolow, istotne jest nie tylko rozdzielenie środków, ale również zdolność parlamentu do podejmowania uzasadnionych i niezależnych decyzji.
Badanie przeprowadzone w ramach programu USAID „Rada: Nowe Pokolenie” ujawniło poważne problemy związane z dostępem ukraińskich parlamentarzystów do wysokiej jakości analiz.
75 proc. deputowanych wskazało na brak dostatecznych informacji analitycznych, a 65 proc. stwierdziło, że nie ma wystarczająco dużo czasu na dogłębną analizę projektu ustawy budżetowej.
Komitet Budżetowy Rady Najwyższej poparł tę inicjatywę. Paweł Frolow zauważa, że obecnie większość kompetencji w procesie budżetowym jest skoncentrowana w Ministerstwie Finansów -70 proc., podczas gdy Rada Najwyższa ma jedynie 10 proc. wpływu. Taka asymetria ogranicza zdolność parlamentu do kontrolowania wydatków i dochodów państwa.
Zdaniem inicjatorów istnieją trzy kluczowe powody, dla których utworzenie PBB jest konieczne.
Po pierwsze – wojna i ograniczone zasoby. W obecnych warunkach Ukraina stoi przed ogromnymi wyzwaniami w zarządzaniu finansami państwowymi. Każda hrywna musi być wydatkowana efektywnie, aby zaspokoić potrzeby obrony, odbudowy kraju i ochrony socjalnej. PBB stanie się niezależnym narzędziem, które pomoże nie tylko zatwierdzać optymalny budżet, ale również monitorować jego realizację, identyfikować nieefektywne wydatki i zapobiegać korupcji.
Po drugie – zbliżenie do standardów europejskich. Utworzenie PBB jest zgodne z wymogami UE dotyczącymi przejrzystości i odpowiedzialności procesu budżetowego. Dyrektywa 2011/85 zobowiązuje państwa członkowskie UE do utworzenia niezależnych instytucji fiskalnych. Ukraina, dążąc do członkostwa w Unii Europejskiej, musi wdrożyć takie praktyki, – podkreślają eksperci.
Po trzecie – kontrola nad pomocą międzynarodową. Zdaniem inicjatorów, PBB pomoże parlamentowi stać się równoprawnym uczestnikiem procesu budżetowego, zmniejszając zależność od władzy wykonawczej.
W najbliższym czasie grupa robocza, na polecenie Komitetu Budżetowego, ma opracować model funkcjonowania PBB i przygotować odpowiednie projekty ustaw. Do tego procesu zostaną zaangażowani przedstawiciele wszystkich frakcji, a w styczniu 2025 roku planowane są konsultacje dotyczące modeli PBB z udziałem unijnych parlamentarzystów.
Wiktoria Czyrwa
Image by Foundry Co from Pixabay